Chapter 7 (Jñāna-Vijñāna-Yoga (The Yoga of Knowledge and Realization)), verse 11
Krishna → Arjuna · vocative: Bharatarṣabha · meter: anuṣṭubh
बलं बलवतां चाहं काम-राग-विवर्जितम् | धर्माविरुद्धो भूतेषु कामो ऽस्मि भरतर्षभ
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāma-rāga-vivarjitam | dharmāviruddho bhūteṣu kāmo 'smi bharatarṣabha
Word-by-word
- balam← balaccusative singular masculine noun
- balavatām← balavatVibhakti.Sasthi plural neuter noun[advaita]अहम् तच्च बलं कामरागविवर्जितम् कामश्च रागश्च कामरागौ कामः तृष्णा असंनिकृष्टेषु विषयेषु रागो रञ्जना प्राप्तेषु विषयेषु त
- cās← canominative plural masculine noun
- ham← haaccusative singular masculine noun[advaita]तच्च बलं कामरागविवर्जितम् कामश्च रागश्च कामरागौ कामः तृष्णा असंनिकृष्टेषु विषयेषु रागो रञ्जना प्राप्तेषु विषयेषु ताभ्या[viśiṣṭādvaita]एव अवस्थितः।
- kāma← kāmavocative singular masculine noun[advaita]रागविवर्जितम् कामश्च रागश्च कामरागौ कामः तृष्णा असंनिकृष्टेषु विषयेषु रागो रञ्जना प्राप्तेषु विषयेषु ताभ्यां कामरागाभ्या[viśiṣṭādvaita]रागवशात् स्वकार्ये प्रवृत्तस्य बलस्य परपीडादिहेतुत्वाद्धर्मोपयुक्तशरीरादिधारणमात्रादिविषयत्वायकामरागविवर्जितम् इत्युक्तम[dvaita]रागबिवर्जितम्इत्याद्युपासनार्थम्[śuddhādvaita]रागाविवर्जितमिति[bhakti]ोऽप्राप्ते वस्तुन्यभिलाषो राजसः रागः पुनरभिलषितेऽर्थे प्राप्तेऽपि पुनरधिकेऽर्थे चित्तरञ्जनात्मकस्तृष्णापरपर्यायस्तामसः त[advaita-bhakti]ः प्राप्तो विषयः क्षयकारणे सत्यपि न क्षीयतामित्येवमाकारश्चित्तवृत्तिविशेषो रञ्जनात्मा रागस्ताभ्यां विशेषेण वर्जितं सर्वथ
- rāga← rājvocative singular masculine noun[advaita]विवर्जितम् कामश्च रागश्च कामरागौ कामः तृष्णा असंनिकृष्टेषु विषयेषु रागो रञ्जना प्राप्तेषु विषयेषु ताभ्यां कामरागाभ्यां व[viśiṣṭādvaita]्निः। तत्र च तेजो दाहकत्वशक्तिः। भूतशब्देनात्र शरीरिणो गृह्यन्ते। सर्वशब्देनात्र ब्रह्मशर्वादीनामपि सङ्ग्रहः। तेषु जीवनं[dvaita]बिवर्जितम्इत्याद्युपासनार्थम्[śuddhādvaita]ाविवर्जितमिति[bhakti]ः पुनरभिलषितेऽर्थे प्राप्तेऽपि पुनरधिकेऽर्थे चित्तरञ्जनात्मकस्तृष्णापरपर्यायस्तामसः ताभ्यां विवर्जितं बलवतां बलमस्मि[advaita-bhakti]स्ताभ्यां विशेषेण वर्जितं सर्वथा तदाकाररजस्तमोविरहितं
- ū← unominative dual masculine noun
- iva← ivanominative singular masculine noun[dvaita]ैव भवत्यस्माच्छारीरारादात्मनः
- ṛjitam← ṛjaccusative singular masculine noun
- dhā← dhāvocative singular neuter noun[advaita]रणमात्रार्थं बलं सत्त्वमहमस्मि न तु[viśiṣṭādvaita]राधेयभाववैपरीत्यादिदोष इति भावः[dvaita]नात्।ऋतं तु मानसो धर्मः सत्यं स्यात्सम्प्रयोगगः इति च। नच अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति श्वे.उ.4।6 मुं.3।1।1ऋक्2।3।17।5अन्यो न[advaita-bhakti]रणसामर्थ्यं सात्त्विकं बलं बलवतां तादृशसात्त्विकबलयुक्तानां संसारपराङ्मुखानां तदहमस्मि
- ṝm← ṝaccusative singular masculine noun
- a← avocative singular masculine noun[advaita]हम् तच्च बलं कामरागविवर्जितम् कामश्च रागश्च कामरागौ कामः तृष्णा असंनिकृष्टेषु विषयेषु रागो रञ्जना प्राप्तेषु विषयेषु ताभ[viśiṣṭādvaita]वस्थिताः अतः तत्प्रकारः अहम्[dvaita]बादयोऽपि तत एव[advaita-bhakti]प्राप्तो विषयः प्राप्तिकारणाभावेऽपि प्राप्यतामित्याकारश्चित्तवृत्तिविशेषः कामः प्राप्तो विषयः क्षयकारणे सत्यपि न क्षीयता
- aviruddhas← aviruddhanominative singular masculine noun
- bhūteṣu← bhūlocative plural masculine noun[advaita]कामः यथा देहधारणमात्राद्यर्थः अशनपानादिविषयः स कामः अस्मि[viśiṣṭādvaita]देवमनुष्यादिरूपेणावस्थितेषु जन्तुषु[advaita-bhakti]प्राणिषु कामः शास्त्रानुमतजायापुत्रवित्तादिविषयोऽभिलाषः सोऽहमस्मि
- kāmas← kāmanominative singular masculine noun[advaita]तृष्णेत्यादिना
- asmi← as1st person singular present indicative active verb[advaita]हे भरतर्षभ ।।किञ्च
- bharatarṣabha← bharataṛṣabhavocative singular masculine noun[advaita]।।किञ्च[advaita-bhakti]शास्त्राविरुद्धकामभूते मयितथाविधकामयुक्तानां भूतानां प्रोतत्वमित्यर्थः
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 7.11, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_7.11 · anandgiri_7.11
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_7.11 · vedantadeshika_7.11
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_7.11 · jayatirtha_7.11
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_7.11
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_7.11
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_7.11
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभwith 10.28
- पुरुषwith 1.1, 2.15, 2.16, 2.21, 2.60, 8.1, …
- स्त्रीwith 1.41