Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 56
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
दुःखेष्व् अनुद्विग्न-मनाः सुखेषु विगत-स्पृहः | वीत-राग-भय-क्रोधः स्थित-धीर् मुनिर् उच्यते
duḥkheṣv anudvigna-manāḥ sukheṣu vigata-spṛhaḥ | vīta-rāga-bhaya-krodhaḥ sthita-dhīr munir ucyate
Word-by-word
- dus← dusnominative singular masculine noun
- kheṣu← khanlocative plural neuter noun[advaita]आध्यात्मिकादिषु प्राप्तेषु न उद्विग्नं न प्रक्षुभितं दुःखप्राप्तौ मनो यस्य सोऽयम् अनुद्विग्नमनाः[viśiṣṭādvaita]विगतस्पृहः प्रियेषु सन्निहितेषु[bhakti]प्राप्तेष्वप्यनुद्विग्नमक्षुभितं मनो यस्य सः[advaita-bhakti]रजःपरिणामसंतापात्मकचित्तवृत्तिविशेषेषु प्रारब्धपापकर्मप्रापितेषु नोद्विग्नं दुःखपरिहाराक्षमतया व्याकुलं न भवति मनो यस्य
- an← añjinominative singular masculine noun
- ut← unominative singular masculine noun
- vigna← vijvocative singular masculine noun[advaita]ं न प्रक्षुभितं दुःखप्राप्तौ मनो यस्य सोऽयम् अनुद्विग्नमनाः[viśiṣṭādvaita]मनाः न दुःखी भवति सुखेषु विगतस्पृहः प्रियेषु सन्निहितेषु[bhakti]मक्षुभितं मनो यस्य सः[advaita-bhakti]ं दुःखपरिहाराक्षमतया व्याकुलं न भवति मनो यस्य सोऽनुद्विग्नमनाः
- manās← mannominative plural masculine noun
- sukheṣu← sukhilocative plural masculine noun[advaita]प्राप्तेषु विगता स्पृहा तृष्णा यस्य न अग्निरिव इन्धनाद्याधाने सुखान्यनु विवर्धते स विगतस्पृहः[viśiṣṭādvaita]विगतस्पृहः प्रियेषु सन्निहितेषु[bhakti]विगता स्पृहा यस्य सः[advaita-bhakti]सत्त्वपरिणामरूपप्रीत्यात्मकचित्तवृत्तिविशेषेषु त्रिविधेषु प्रारब्धपुण्यकर्मप्रापितेषु विगतस्पृहः आगामितज्जातीयसुखस्पृहा
- vigata← vigamvocative singular masculine noun[advaita]ा स्पृहा तृष्णा यस्य न अग्निरिव इन्धनाद्याधाने सुखान्यनु विवर्धते स विगतस्पृहः[viśiṣṭādvaita]स्पृहः प्रियेषु सन्निहितेषु[dvaita]स्पृहः इत्यनेनैववीतराग इत्येतद्गतार्थमित्यत आह शोभने ति[bhakti]ा स्पृहा यस्य सः[advaita-bhakti]स्पृहः आगामितज्जातीयसुखस्पृहारहितः
- vīta← vī2nd person plural imperative active verb[advaita]रागभयक्रोधः रागश्च भयं[viśiṣṭādvaita]रागभयक्रोधः अनागतेषु स्पृहा रागस्तद्रवितः प्रियविश्लेषाप्रियागमनहेतुदर्शननिमित्तिं दुःखं भयम् तद्रहितः प्रियविश्लेषाप्रि[dvaita]राग इत्येतद्गतार्थमित्यत आह शोभने ति[bhakti]ापगता रागभयक्रोधा यस्मात्[advaita-bhakti]रागभयक्रोधः
- rāga← rājvocative singular masculine noun[advaita]भयक्रोधः रागश्च भयं[viśiṣṭādvaita]भयक्रोधः अनागतेषु स्पृहा रागस्तद्रवितः प्रियविश्लेषाप्रियागमनहेतुदर्शननिमित्तिं दुःखं भयम् तद्रहितः प्रियविश्लेषाप्रियाग[dvaita]ः।रसो रागस्तथा रक्तिः शोभनाध्यास इष्यते इत्यभिधानम्।[bhakti]भयक्रोधा यस्मात्[advaita-bhakti]भयक्रोधः
- bhaya← bhayavocative singular neuter noun[advaita]क्रोधः रागश्च भयं[viśiṣṭādvaita]क्रोधः अनागतेषु स्पृहा रागस्तद्रवितः प्रियविश्लेषाप्रियागमनहेतुदर्शननिमित्तिं दुःखं भयम् तद्रहितः प्रियविश्लेषाप्रियागमन[bhakti]क्रोधा यस्मात्[advaita-bhakti]क्रोधः
- krodhas← krodhanominative singular masculine noun[advaita]तु परवशीकृत्यात्मानं स्वपरापकारप्रवृत्तिहेतुर्बुद्धिवृत्तिविशेषः मनुते इतिं मुनिरात्मविदित्यङ्गीकृत्याह संन्यासीति
- sthita← sthāvocative singular masculine noun[advaita]धीः स्थितप्रज्ञो मुनिः संन्यासी तदा उच्यते[viśiṣṭādvaita]ेषु अनुद्विग्नमनाः न दुःखी भवति सुखेषु विगतस्पृहः प्रियेषु सन्निहितेषु[dvaita]प्रज्ञलक्षणान्युच्यन्ते तान्येवापवर्गसाधनानीतितद्वै इत्यनेन दूषयति[bhakti]धीः स्थितप्रज्ञ इत्युच्यते[advaita-bhakti]प्रज्ञस्य भाषणोपवेशनगमनानि मूढजनविलक्षणानि व्याख्येयानि
- dhīs← dhīnominative singular masculine noun
- munis← muninominative singular masculine noun
- ucyate← vac3rd person singular present indicative passive verb[advaita]।। किञ्च[viśiṣṭādvaita]। ततः अर्वाचीनदशा प्रोच्यते[dvaita]तथा शोभनाध्यास उच्यते इत्यर्थः[advaita-bhakti]। एवंलक्षणः स्थितधीः स्वानुभवप्रकटनेन शिष्यशिक्षार्थमनुद्वेगनिस्पृहत्वादिवाचः प्रभाषत इत्यन्वय उक्तः। एवंचान्योऽपि मुमुक
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.56, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.56 · anandgiri_2.56
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.56
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.56 · jayatirtha_2.56
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.56
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.56
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.56
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- आसक्तिwith 3.19, 3.39
- कामनाwith 2.63, 2.71, 3.30, 3.37, 3.39, 3.41, …
- किं प्रभाषेतwith 2.54
- क्रोधwith 1.34, 1.35, 2.62, 2.63, 3.37, 3.40, …
- तृष्णाwith 14.7
- वासनाwith 3.39