Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 40
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
नेहाभिक्रम-नाशो ऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते | स्वल्पम् अप्य् अस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्
nehābhikrama-nāśo 'sti pratyavāyo na vidyate | svalpam apy asya dharmasya trāyate mahato bhayāt
Word-by-word
- neha← nah2nd person plural perfect active verb[advaita]ेति। प्रतीकत्वेनोपात्तस्य नकारस्य पुनरन्वयानुगुणत्वेन नास्तीत्यनुवादः। यत्तु कर्मानुष्ठानस्यानैकान्तिकफलत्वेनाकिंचित्करत[viśiṣṭādvaita]ाभिक्रम इत्येतन्न सङ्गच्छत इत्यत्राह वक्ष्यमाणेति[śuddhādvaita]ाभिक्रमनाश इति[bhakti]ेति। इह निष्कामकर्मयोगेऽभिक्रमस्य प्रारम्भस्य नाशो निष्फलत्वं नास्ति प्रत्यवायश्च न विद्यते ईश्वरोद्देशेनैव विघ्नवैगुण्य
- abhikrama← abhikramvocative singular masculine noun[advaita]नाशः अभिक्रमणमभिक्रमः प्रारम्भः[viśiṣṭādvaita]नाशः अस्ति[advaita-bhakti]्यते कर्मणा प्रारभ्यते
- nāśas← naśnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]तस्य विद्यते[advaita-bhakti]य संभवात् ज्ञानं विविदिषां चोद्दिश्य क्रियमाणस्य यज्ञादेः काम्यत्वात्सर्वाङ्गोपसंहारेणानुष्ठेयस्य
- asti← as3rd person singular present indicative active verb[viśiṣṭādvaita]। अभिक्रम आरम्भः नाशः फलसाधनभावनाशः। आरब्धस्य असमाप्तस्य विच्छिन्नस्य अपि न निष्फलत्वम्। आरब्धस्य विच्छेदे प्रत्यवायः अप
- pratī← pratinominative dual masculine noun[advaita]कत्वेनोपात्तस्य नकारस्य पुनरन्वयानुगुणत्वेन नास्तीत्यनुवादः
- avāya← udative singular masculine noun
- ū← unominative dual masculine noun
- na← navocative singular neuter noun[advaita]इह मोक्षमार्गे कर्मयोगे अभिक्रमनाशः अभिक्रमणमभिक्रमः प्रारम्भः[viśiṣṭādvaita]अभिक्रमनाशः अस्ति[śuddhādvaita]ेहाभिक्रमनाश इति[bhakti]नु कृष्यादिवत्कर्मणां कदाचिद्विघ्नबाहुल्येन फले व्याभिचारान्मन्त्राद्यङ्गवैगुण्येन[advaita-bhakti]नुतमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन इति श्रुत्या विविदिषां ज्ञानं चोद्दिश्य संयोगपृथक्त्व
- vidyate← vid3rd person singular present indicative active verb[advaita]भवति। किं तु स्वल्पमपि अस्य धर्मस्य योगधर्मस्य अनुष्ठितं त्रायते रक्षति महतः भयात् संसारभयात् जन्ममरणादिलक्षणात्।। येयं[viśiṣṭādvaita]। अस्य कर्मयोगाख्यस्य स्व धर्मस्य स्वल्पांशः अपि महतो भयात् संसारभयात् त्रायते। अयम् अर्थः पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस[bhakti]ईश्वरोद्देशेनैव विघ्नवैगुण्याद्यसंभवात्[advaita-bhakti]तमितिवाक्येन नित्यानामेवोपात्तदुरितक्षयद्वारेण विविदिषायां विनियोगात्
- su← sunominative singular masculine noun[śuddhādvaita]गमतामाह नेहाभिक्रमनाश इति
- alpam← alpaaccusative singular masculine noun
- api← apinominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]न निष्फलत्वम्
- asya← aVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]धर्मस्य योगधर्मस्य अनुष्ठितं त्रायते रक्षति महतः भयात् संसारभयात् जन्ममरणादिलक्षणात्[viśiṣṭādvaita]कर्मयोगाख्यस्य स्व धर्मस्य स्वल्पांशः[bhakti]धर्मस्य स्वल्पमप्युपक्रममात्रमपि कृतं महतो भयात्संसारान्त्रायते रक्षति नतु काम्यकर्मवत्किंचिदङ्गवैगुण्यादिना नैष्फल्यमस
- dhā← dhāvocative singular neuter noun[advaita]दित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]नादिति दर्शयन्नस्य श्लोकस्योक्तार्थैकपरत्वं सङ्ग्रहविस्तररूपत्वेन वक्ष्यमाणापौनरुक्त्यं चाह अयमर्थ इति[advaita-bhakti]नेनाज्ञाननिवृत्तिफलजनकस्य फलमजनयित्वा नाशासंभवादिह फलनाशो नास्तीति साधूक्तम्
- ṝm← ṝaccusative singular masculine noun
- asya← aVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]धर्मस्य योगधर्मस्य अनुष्ठितं त्रायते रक्षति महतः भयात् संसारभयात् जन्ममरणादिलक्षणात्[viśiṣṭādvaita]कर्मयोगाख्यस्य स्व धर्मस्य स्वल्पांशः[bhakti]धर्मस्य स्वल्पमप्युपक्रममात्रमपि कृतं महतो भयात्संसारान्त्रायते रक्षति नतु काम्यकर्मवत्किंचिदङ्गवैगुण्यादिना नैष्फल्यमस
- trāyate← trai3rd person singular present indicative active verb[advaita]रक्षति महतः भयात् संसारभयात् जन्ममरणादिलक्षणात्[viśiṣṭādvaita]। अयम् अर्थः पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते। (गीता 6।40) इति उत्तरत्र प्रपञ्चयिष्यते। अन्यानि हि लौकिकानिवैदिका[śuddhādvaita]। साङ्ख्ये तु सिद्धे धर्मकर्मणां त्यागः अत्र तु न तथा। उक्तं च यमादयस्तु कर्त्तव्याः सिद्धे योगे कृतार्थता इति।[bhakti]रक्षति नतु काम्यकर्मवत्किंचिदङ्गवैगुण्यादिना नैष्फल्यमस्येत्यर्थः[advaita-bhakti]भगवत्प्रसादसंपादनेनानुष्ठातारं रक्षति
- mahatas← mahaccusative plural masculine noun
- bhayāt← bhayaablative singular neuter noun[advaita]संसारभयात् जन्ममरणादिलक्षणात्[viśiṣṭādvaita]संसारभयात् त्रायते[śuddhādvaita]त्रायते[bhakti]संसारान्त्रायते रक्षति नतु काम्यकर्मवत्किंचिदङ्गवैगुण्यादिना नैष्फल्यमस्येत्यर्थः[advaita-bhakti]त्रायते भगवत्प्रसादसंपादनेनानुष्ठातारं रक्षति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.40, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.40 · anandgiri_2.40
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.40 · vedantadeshika_2.40
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.40 · jayatirtha_2.40
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.40
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.40
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.40