Chapter 14 (Guṇatraya-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction of the Three Qualities)), verse 10
Krishna → Arjuna · vocative: Bhārata · meter: anuṣṭubh
रजस् तमश् चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत | रजः सत्त्वं तमश् चैव तमः सत्त्वं रजस् तथा
rajas tamaś cābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata | rajaḥ sattvaṃ tamaś caiva tamaḥ sattvaṃ rajas tathā
Word-by-word
- rajas← rajasvocative singular neuter noun[advaita]तमसोस्तिरोधानदशायामिति यावत्[viśiṣṭādvaita]तमसी कदाचिद् अभिभूय सत्त्वम् उद्रिक्तं वर्तते[śuddhādvaita]तमश्चेति[bhakti]तमश्चेति गुणद्वयमभिभूय तिरस्कृत्य सत्त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]तमश्च युगपदुभावपि गुणावभिभूय सत्त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- tamas← tamnominative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]उभावपि अभिभूय सत्त्वं भवति उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]ीनकर्मवशाद् देहाप्यायनभूताहारवैषम्यात्[śuddhādvaita]ेति। गुणद्वयमभिभूय सत्त्वं भवत्यदृष्चवशात्। एवमन्यदपि।[bhakti]ेति गुणद्वयमभिभूय तिरस्कृत्य सत्त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]्यते -- रजस्तमश्च युगपदुभावपि गुणावभिभूय सत्त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- abhibhūya← abhibhūnominative singular masculine noun[advaita]सत्त्वं भवति उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]सत्त्वम् उद्रिक्तं वर्तते
- sat← satnominative singular masculine noun[advaita]त्वं भवति उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]त्वादयस्त्रयः प्रकृतिसंसृष्टात्मस्वरूपानुबन्धिनः? तथापि प्राचीनकर्मवशाद् देहाप्यायनभूताहारवैषम्यात्[śuddhādvaita]त्वं भवत्यदृष्चवशात्[bhakti]त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- tvam← tvaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]उद्रिक्तं वर्तते
- bhavati← bhū3rd person singular present indicative active verb[advaita]उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]रत्रोद्भवविषय इत्याहउद्रिक्तं वर्तत इति[bhakti]। ततः,स्वकार्ये सुखज्ञानादौ संयोजयतीत्यर्थः। एवं रजोऽपि सत्त्वं तमश्चेति गुणद्वयमभिभूयोद्भवति। ततः स्वकार्ये तृष्णाकर्मा[advaita-bhakti]वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- bhās← bhūnominative singular masculine noun
- rata← ramvocative singular masculine noun[advaita]। तथा रजोगुणः सत्त्वं तमश्च एव उभा वपि अभिभूय वर्धते यदा? तदा कर्म तृष्णादि स्वकार्यम् आरभते। तम आख्यो गुणः सत्त्वं रजश्[viśiṣṭādvaita]ि -- देहाकारेति
- rajas← rajasvocative singular neuter noun[advaita]तमसोस्तिरोधानदशायामिति यावत्[viśiṣṭādvaita]तमसी कदाचिद् अभिभूय सत्त्वम् उद्रिक्तं वर्तते[śuddhādvaita]तमश्चेति[bhakti]तमश्चेति गुणद्वयमभिभूय तिरस्कृत्य सत्त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]तमश्च युगपदुभावपि गुणावभिभूय सत्त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- sat← satnominative singular masculine noun[advaita]त्वं भवति उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]त्वादयस्त्रयः प्रकृतिसंसृष्टात्मस्वरूपानुबन्धिनः? तथापि प्राचीनकर्मवशाद् देहाप्यायनभूताहारवैषम्यात्[śuddhādvaita]त्वं भवत्यदृष्चवशात्[bhakti]त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- tvam← tvaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]उद्रिक्तं वर्तते
- tamas← tamnominative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]उभावपि अभिभूय सत्त्वं भवति उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]ीनकर्मवशाद् देहाप्यायनभूताहारवैषम्यात्[śuddhādvaita]ेति। गुणद्वयमभिभूय सत्त्वं भवत्यदृष्चवशात्। एवमन्यदपि।[bhakti]ेति गुणद्वयमभिभूय तिरस्कृत्य सत्त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]्यते -- रजस्तमश्च युगपदुभावपि गुणावभिभूय सत्त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]उभा वपि अभिभूय वर्धते यदा? तदा कर्म तृष्णादि स्वकार्यम् आरभते[viśiṣṭādvaita]अवगच्छेद् इत्याह --[śuddhādvaita]मन्यदपि[bhakti]ं रजोऽपि सत्त्वं तमश्चेति गुणद्वयमभिभूयोद्भवति[advaita-bhakti]ं रजोऽपि सत्त्वं तमश्चेति गुणद्वयमभिभूयोद्भवति यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तं करोति
- tamas← tamnominative singular masculine noun
- sat← satnominative singular masculine noun[advaita]त्वं भवति उद्भवति वर्धते यदा? तदा लब्धात्मकं सत्त्वं स्वकार्यं ज्ञानसुखादि आरभते[viśiṣṭādvaita]त्वादयस्त्रयः प्रकृतिसंसृष्टात्मस्वरूपानुबन्धिनः? तथापि प्राचीनकर्मवशाद् देहाप्यायनभूताहारवैषम्यात्[śuddhādvaita]त्वं भवत्यदृष्चवशात्[bhakti]त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- tvam← tvaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]उद्रिक्तं वर्तते
- rajas← rajasvocative singular neuter noun[advaita]तमसोस्तिरोधानदशायामिति यावत्[viśiṣṭādvaita]तमसी कदाचिद् अभिभूय सत्त्वम् उद्रिक्तं वर्तते[śuddhādvaita]तमश्चेति[bhakti]तमश्चेति गुणद्वयमभिभूय तिरस्कृत्य सत्त्वं भवत्यदृष्टवशादुद्भवति[advaita-bhakti]तमश्च युगपदुभावपि गुणावभिभूय सत्त्वं भवत्युद्भवति वर्धते यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तमसाधारण्येन करोतीति शेषः
- tathā← tathānominative singular masculine noun[advaita]रजोगुणः सत्त्वं तमश्च[viśiṣṭādvaita]पि प्राचीनकर्मवशाद् देहाप्यायनभूताहारवैषम्यात्[advaita-bhakti]तद्वदेव तमोऽपि सत्त्वं रजश्चेत्युभावपि गुणावभिभूय उद्भवति यदा तदा स्वकार्यं प्रागुक्तं करोतीत्यर्थः
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 14.10, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_14.10 · anandgiri_14.10
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_14.10 · vedantadeshika_14.10
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_14.10 · jayatirtha_14.10
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_14.10
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_14.10
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_14.10