Chapter 16 (Daivāsura-Sampad-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction Between Divine and Demonic Endowments)), verse 18
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः | माम् आत्म-पर-देहेषु प्रद्विषन्तो ऽभ्यसूयकाः
ahaṃkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca saṃśritāḥ | mām ātma-para-deheṣu pradviṣanto 'bhyasūyakāḥ
Word-by-word
- aham← ahanominative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]एव सर्वं करोमि इति एवंरूपम् अहङ्कारम् आश्रिताः? तथा सर्वस्य करणे मद्बलम् एव पर्याप्तम् इति च बलम्? अतोमत्सदृशो न कश्चिद
- kāram← kṛaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]आश्रिताः? तथा सर्वस्य करणे मद्बलम्
- balam← balaccusative singular masculine noun[advaita]। अहंकार एव महवदधीरणापर्यन्तत्वेन परिणतो दर्पस्तं व्याकरोति -- दर्पो नामेत्यादिना। अन्यांश्च दोषान्मात्सर्यादीन्। न केवल[viśiṣṭādvaita]एव पर्याप्तम् इति च बलम्? अतोमत्सदृशो न कश्चिद् अस्ति इति च दर्पम्? एवंभूतस्य मम काममात्रेण सर्वं संपत्स्यते इति कामम्?
- darpam← darpaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]? एवंभूतस्य मम काममात्रेण सर्वं संपत्स्यते इति कामम्? मम ये अनिष्टकारिणः तान् सर्वान् हनिष्यामि इति
- kāmam← kāmaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]? मम ये अनिष्टकारिणः तान् सर्वान् हनिष्यामि इति
- krodham← krodhaaccusative singular masculine noun[advaita]अनिष्टविषयम्[viśiṣṭādvaita]? एवम् एतान् संश्रिताः स्वदेहेषु परदेहेषु
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]गुणैः आत्मनि अध्यारोपितैः विशिष्टमात्मानमहम् इति मन्यते? सः अहंकारः अविद्याख्यः कष्टतमः? सर्वदोषाणां मूलं सर्वानर्थप्रव[viśiṣṭādvaita]बलम्? अतोमत्सदृशो न कश्चिद् अस्ति इति[dvaita]िद्विष्णुः कारयिता[śuddhādvaita]ेतनात्मानं[bhakti]यति -- अहंकारमिति[advaita-bhakti]कारात्परगुणासहिष्णुत्वरूपं मात्सर्यंमेवमन्यांश्च महतो दोषान् संश्रिताः एतादृशा
- saṃśritās← saṃśrinominative plural masculine noun
- mām← māVibhakti.Sasthi plural neuter noun[advaita]ईश्वरम् आत्मपरदेहेषु स्वदेहे परदेहेषु[viśiṣṭādvaita]अभ्यसूयकाः प्रद्विषन्तः कुयुक्तिभिः मत्स्थितौ दोषम् आविष्कुर्वन्तो माम् असहमानाः? अहङ्कारादिकान् संश्रिताः? यागादिकं सर[dvaita]। अद्येति वादिनं ब्रूयात्सदाऽधो यास्यसि इति सामवेदे यास्कश्रुतिः।
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मनि अध्यारोपितैः विशिष्टमात्मानमहम् इति मन्यते? सः अहंकारः अविद्याख्यः कष्टतमः? सर्वदोषाणां मूलं सर्वानर्थप्रवृत्तीनां च[bhakti]मपरदेहेषु स्वदेहेषु परदेहेषु[advaita-bhakti]मदेहे। जीवानाविष्टे भगवल्लीलाविग्रहे वासुदेवादिसमाख्ये मनुष्यत्वादिभ्रमान्मां प्रद्विषन्तस्तथा परदेहेषु भक्तदेहेषु प्रह्
- ma← mavocative singular masculine noun[advaita]् अहंकारः? विद्यमानैः अविद्यमानैश्च गुणैः आत्मनि अध्यारोपितैः विशिष्टमात्मानमहम् इति मन्यते? सः अहंकारः अविद्याख्यः कष्ट[viśiṣṭādvaita]् एव सर्वं करोमि इति एवंरूपम् अहङ्कारम् आश्रिताः? तथा सर्वस्य करणे मद्बलम् एव पर्याप्तम् इति च बलम्? अतोमत्सदृशो न कश्चि[dvaita]ामात्मपरदेहेष्विति[śuddhādvaita]िति। मां पुरुषोत्तमं सर्वेश्वरमिह लीलाकर्त्तारं सर्वत्र वर्त्तमानं चेतनात्मानं च द्विपन्तो भवन्ति इदमेव तेषु महदासुरलक्ष[bhakti]ेव प्रपञ्चयति -- अहंकारमिति[advaita-bhakti]ीत्यादिसंकल्पेन दम्भाहंकारादिप्रधानेन प्रवृत्तानामासुराणां बहिरङ्गसाधनमपि यागदानादिकं कर्म न सिध्यत्यन्तरङ्गसाधनं तु ज्ञ
- para← pṝ2nd person singular imperative active verb[advaita]ाभिभवनिमित्तं कामरागान्वितम्[viśiṣṭādvaita]्याप्तम् इति[dvaita]देहेष्विति[bhakti]देहेषु स्वदेहेषु परदेहेषु[advaita-bhakti]परिभवनिमित्तं शरीरगतसामर्थ्यविशेषं दर्पं परावधीरणारूपं गुरुनृपाद्यतिक्रमकारणं वित्तदोषविशेषं काममिष्टविषयाभिलाषं क्रोधमन
- deheṣu← dihlocative plural masculine noun[advaita]स्वदेहे परदेहेषु[viśiṣṭādvaita]परदेहेषु[bhakti]स्वदेहेषु परदेहेषु[advaita-bhakti]प्रेमास्पदेषु तत्तद्बुद्धिकर्मसाक्षितया सन्तमतिप्रेमास्पदमपि दुर्दैवपरिपाकात्प्रद्विषन्तः ईश्वरस्य मम शासनं श्रुतिस्मृत
- prat← prathnominative singular masculine noun
- viṣan← viṣañjnominative singular masculine noun[advaita]तः? मच्छासनातिवर्तित्वं प्रद्वेषः? तं कुर्वन्तः अभ्यसूयकाः सन्मार्गस्थानां गुणेषु असहमानाः[viśiṣṭādvaita]तः कुयुक्तिभिः मत्स्थितौ दोषम् आविष्कुर्वन्तो माम् असहमानाः? अहङ्कारादिकान् संश्रिताः? यागादिकं सर्वं क्रियाजातं कुर्वते[bhakti]तो यजन्ते[advaita-bhakti]तः ईश्वरस्य मम शासनं श्रुतिस्मृतिरूपं तदुक्तार्थानुष्ठानपराङ्मुखतया तदतिवर्तनं मे प्रद्वेषस्तं कुर्वन्तो नृपाद्या ज्ञान(
- tā← tannominative singular masculine noun[advaita]न् अन्यांश्च महतो दोषान् संश्रिताः[viśiṣṭādvaita]ः? तथा सर्वस्य करणे मद्बलम्[dvaita]। यदि स्यान्ममपीदानीं कारयत्वित्यादि ईश्वरो यदि सर्वस्य कारकः कारयीत माम्। अद्येति वादिनं ब्रूयात्सदाऽधो यास्यसि इति साम[śuddhādvaita]रं सर्वत्र वर्त्तमानं चेतनात्मानं[bhakti]ः सन्त आत्मपरदेहेषु स्वदेहेषु परदेहेषु[advaita-bhakti]नामासुराणां बहिरङ्गसाधनमपि यागदानादिकं कर्म न सिध्यत्यन्तरङ्गसाधनं तु ज्ञानवैराग्यभगवद्भजनादि तेषां दूरापास्तमेवेत्याह -
- ū← unominative dual masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 16.18, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_16.18 · anandgiri_16.18
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_16.18 · vedantadeshika_16.18
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_16.18 · jayatirtha_16.18
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_16.18
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_16.18
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_16.18
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- अहंकारwith 3.27, 7.4, 7.5, 13.5
- क्रोधwith 1.34, 1.35, 2.56, 2.62, 2.63, 3.37, …