Chapter 1 (Arjuna-Viṣāda-Yoga (The Yoga of Arjuna's Despondency)), verse 19
Arjuna → Krishna · meter: anuṣṭubh
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् | नभश् च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat | nabhaś ca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan
Word-by-word
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]्तै राजभिः शङ्खानापूरयद्भिरापादितो महान्घोषस्तुमुलोऽतिभैरवो नभश्चान्तरिक्षं पृथिवीं[viśiṣṭādvaita]ञ्जय उवाच दुर्योधनः स्वयमेव भीमाभिरक्षितं पाण्डवानां बलम् आत्मीयं[śuddhādvaita]घोषः दुर्योधनादिहृदयानि बिभेद[bhakti]च शङ्खानां नादस्त्वदीयानां महाभयं जनयामासेत्याह स घोष इति। धार्तराष्ट्राणां त्वदीयानां हृदयानि विदारितवान्। किं कुर्वन्[advaita-bhakti]ैन्ये शङ्खादिध्वनिरतितुमुलोऽपि न पाण्डावानां क्षोभकोऽभूत् पाण्डवानां सैन्ये जातस्तु स शङ्खघोषो धार्तराष्ट्राणां धृतराष्ट
- gha← ghavocative singular neuter noun[advaita]ोषस्तुमुलोऽतिभैरवो नभश्चान्तरिक्षं पृथिवीं[viśiṣṭādvaita]ोषं च अकारयत्। ततः तं घोषम् आकर्ण्य सर्वेश्वरेश्वरः पार्थसारथी रथी च पाण्डुतनयः त्रैलोक्यविजयोपकरणभूते महति स्यन्दने स्थ[śuddhādvaita]ोषः दुर्योधनादिहृदयानि बिभेद[bhakti]ोष इति[advaita-bhakti]ोषो धार्तराष्ट्राणां धृतराष्ट्रस्य तव संबन्धिनां सर्वेषां भीष्मद्रोणादीनामपि हृदयानि व्यदारयत्
- uṣas← avaccusative plural masculine noun
- dhā← dhāvocative singular neuter noun[advaita]र्तराष्ट्राणां दुर्योधनादीनां हृदयान्यन्तःकरणानि व्यदारयद्विदारितवान्[viśiṣṭādvaita]र्त्तराष्ट्रा मेनिरे[bhakti]र्तराष्ट्राणां त्वदीयानां हृदयानि विदारितवान्[advaita-bhakti]र्तराष्ट्राणां सैन्ये शङ्खादिध्वनिरतितुमुलोऽपि न पाण्डावानां क्षोभकोऽभूत् पाण्डवानां सैन्ये जातस्तु स शङ्खघोषो धार्तराष्
- artar← ṛvocative singular masculine noun
- a← avocative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]वलोक्य आत्मविजये
- aṣṭṛ← aśnominative singular neuter noun
- ās← anominative plural masculine noun
- ṇa← ṇavocative singular masculine noun[advaita]ानुक्रमेण नादयन्नादयुक्तं कुर्वन् धार्तराष्ट्राणां दुर्योधनादीनां हृदयान्यन्तःकरणानि व्यदारयद्विदारितवान्[viśiṣṭādvaita]्डवानां बलम् आत्मीयं[bhakti]ां त्वदीयानां हृदयानि विदारितवान्[advaita-bhakti]ां सैन्ये शङ्खादिध्वनिरतितुमुलोऽपि न पाण्डावानां क्षोभकोऽभूत् पाण्डवानां सैन्ये जातस्तु स शङ्खघोषो धार्तराष्ट्राणां धृतर
- am← aaccusative singular masculine noun
- hṛt← hṛnominative singular masculine noun
- ayāni← inominative plural neuter noun
- vyadārayat← vidāri3rd person singular imperfect active verb[advaita-bhakti]। हृदयविदारणतुल्यां व्यथां जनितवानित्यर्थः। यतस्तुमुलस्तीव्रः। नभश्च पृथिवीं च प्रतिध्वनिभिरापूरयन्।
- nabhas← nabhnominative plural masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ान्तरिक्षं पृथिवीं[viśiṣṭādvaita]सञ्जय उवाच दुर्योधनः स्वयमेव भीमाभिरक्षितं पाण्डवानां बलम् आत्मीयं[śuddhādvaita]पृथक्पृथक् शङ्खान् दध्मुः[bhakti]शङ्खानां नादस्त्वदीयानां महाभयं जनयामासेत्याह स घोष इति[advaita-bhakti]पृथिवीं
- pṛthivīm← pṛthivīaccusative singular feminine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ान्तरिक्षं पृथिवीं[viśiṣṭādvaita]सञ्जय उवाच दुर्योधनः स्वयमेव भीमाभिरक्षितं पाण्डवानां बलम् आत्मीयं[śuddhādvaita]पृथक्पृथक् शङ्खान् दध्मुः[bhakti]शङ्खानां नादस्त्वदीयानां महाभयं जनयामासेत्याह स घोष इति[advaita-bhakti]पृथिवीं
- eva← evavocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]भवत्पुत्राणां हृदयानि बिभेद
- tumulas← tumulanominative singular masculine noun[advaita-bhakti]तीव्रः
- vī← vinominative dual masculine noun[advaita]ं च भुवनं लोकत्रयं सर्वमेव विशेषेणानुक्रमेण नादयन्नादयुक्तं कुर्वन् धार्तराष्ट्राणां दुर्योधनादीनां हृदयान्यन्तःकरणानि व[viśiṣṭādvaita]र्यतेजसां निधिं स्वसंकल्पकृतजगदुदयविभवलयलीलं हृषीकेशं परावरनिखिलजनान्तर्बाह्यसर्वकरणानां सर्वप्रकारकनियमने अवस्थितं समाश[bhakti]ं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्[advaita-bhakti]ं च प्रतिध्वनिभिरापूरयन्।
- anunā← anuinstrumental singular masculine noun
- ādayan← ādinominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 1.19, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_1.19 · anandgiri_1.19
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_1.19 · vedantadeshika_1.19
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_1.19
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_1.19
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_1.19