Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 13
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
देहिनो ऽस्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा | तथा देहान्तर-प्राप्तिर् धीरस् तत्र न मुह्यति
dehino 'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā | tathā dehāntara-prāptir dhīras tatra na muhyati
Word-by-word
- dehinas← dihnominative plural masculine noun
- as← anominative singular masculine noun[advaita]य अस्तीति देही[viśiṣṭādvaita]मिन् इति निर्देशाभिप्रेतमाह एकस्मिन्निति[dvaita]तु वा देहातिरिक्तात्मसत्वं तथापि नानुमानं सम्भवतीत्याह देहिन इति
- min← mindnominative singular masculine noun[advaita]वर्तमाने देहे यथा येन प्रकारेण कौमारं कुमारभावो बाल्यावस्था यौवनं यूनो भावो मध्यमावस्था जरा वयोहानिः जीर्णावस्था इत्येत[viśiṣṭādvaita]देहे वर्तमानस्य देहिनः कौमारावस्थां विहाय यौवनाद्यवस्थाप्राप्तौ आत्मन स्थिरबुद्ध्या यथा आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद् द[dvaita]। यथा कौमारादिशरीरभेदेऽपि देही तदीक्षिता सिद्धः एवं देहान्तरप्राप्तावपि ईक्षितृत्वात्। न हि जडस्य शरीरस्य कौमाराद्यनुभवः[śuddhādvaita]स्थूलदेहे कौमाराद्यवस्थाप्राप्तिस्तथा देहान्तरप्राप्तिरात्मनां नियतेति धीरो न मुह्यति न तत्र शोचति[bhakti]स्थूलदेहे कौमाराद्यवस्था देहनिबन्धना[advaita-bhakti]वर्तमाने देहे यथा कौमारं यौवनं जरेत्यवस्थात्रयं परस्परविरुद्धं भवति नतु तद्भेदेनात्मभेदः यएवाहं बाल्ये पितरावन्वभूवं सएव
- yathā← yathānominative singular masculine noun[advaita]येन प्रकारेण कौमारं कुमारभावो बाल्यावस्था यौवनं यूनो भावो मध्यमावस्था जरा वयोहानिः जीर्णावस्था इत्येताः तिस्रः अवस्थाः[viśiṣṭādvaita]आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद् देहान्तर प्राप्तौ[dvaita]कौमारादिशरीरभेदेऽपि देही तदीक्षिता सिद्धः एवं देहान्तरप्राप्तावपि ईक्षितृत्वात्[śuddhādvaita]ऽस्मिन्स्थूलदेहे कौमाराद्यवस्थाप्राप्तिस्तथा देहान्तरप्राप्तिरात्मनां नियतेति धीरो न मुह्यति न तत्र शोचति[bhakti]ऽस्मिन्स्थूलदेहे कौमाराद्यवस्था देहनिबन्धना[advaita-bhakti]कौमारं यौवनं जरेत्यवस्थात्रयं परस्परविरुद्धं भवति नतु तद्भेदेनात्मभेदः यएवाहं बाल्ये पितरावन्वभूवं सएवाहं वार्धके प्रणप
- dehe← dah3rd person singular perfect passive verb[advaita]यथा येन प्रकारेण कौमारं कुमारभावो बाल्यावस्था यौवनं यूनो भावो मध्यमावस्था जरा वयोहानिः जीर्णावस्था इत्येताः तिस्रः अवस्[viśiṣṭādvaita]वर्तमानस्य देहिनः कौमारावस्थां विहाय यौवनाद्यवस्थाप्राप्तौ आत्मन स्थिरबुद्ध्या यथा आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद् देहान्[dvaita]सुप्त्यादौ ज्ञानादिविशेषादर्शनात्[śuddhādvaita]कौमाराद्यवस्थाप्राप्तिस्तथा देहान्तरप्राप्तिरात्मनां नियतेति धीरो न मुह्यति न तत्र शोचति[bhakti]कौमाराद्यवस्था देहनिबन्धना[advaita-bhakti]यथा कौमारं यौवनं जरेत्यवस्थात्रयं परस्परविरुद्धं भवति नतु तद्भेदेनात्मभेदः यएवाहं बाल्ये पितरावन्वभूवं सएवाहं वार्धके प
- kaumāram← kaumāraaccusative singular masculine noun
- yauvanam← yauvananominative singular neuter noun
- jarā← jṛnominative singular feminine noun[advaita]वयोहानिः जीर्णावस्था इत्येताः तिस्रः अवस्थाः अन्योन्यविलक्षणाः[viśiṣṭādvaita]इति क्रमनिर्देशसूचितार्थस्वभावफलितमुक्तंविहायेति[dvaita]दिप्राप्तावशोकः एवं जीर्णादिदेहहानेन देहान्तरप्राप्तावपि
- tathā← tathānominative singular masculine noun[advaita]तद्वदेव देहाद् अन्यो देहो देहान्तरं[viśiṣṭādvaita]एव स्थिर आत्मा इति बुद्धिमान् न शोचति। अत आत्मनां नित्यत्वाद् आत्मानो न शोकस्थानम्। एतावद् अत्र कर्तव्यम् आत्मनां नित्य[dvaita]पि नानुमानं सम्भवतीत्याह देहिन इति[śuddhādvaita]देहान्तरप्राप्तिरात्मनां नियतेति धीरो न मुह्यति न तत्र शोचति[advaita-bhakti]च स्थूलोऽहं गौरोऽहं गच्छामि चेत्यादिप्रत्यक्षप्रतीतानां प्रामाण्यमनपोहितं भविष्यति यतः कथं देहादात्मनो व्यतिरेकः व्यतिरे
- deha← dihvocative singular masculine noun[advaita]ः अस्य अस्तीति देही[viśiṣṭādvaita]े वर्तमानस्य देहिनः कौमारावस्थां विहाय यौवनाद्यवस्थाप्राप्तौ आत्मन स्थिरबुद्ध्या यथा आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद् देहान[dvaita]िनो भावे एतद्भवति तदेवासिद्धमिति चेत् न देहिनोऽस्मिन्[śuddhādvaita]ात्मादीनामशोच्यतामाह देहिन इति[bhakti]िन इति[advaita-bhakti]मात्रं चैतन्यविशिष्टमात्मा इति लोकायतिकाः
- āntara← āntaravocative singular neuter noun
- pra← pravocative singular neuter noun[advaita]कारेण कौमारं कुमारभावो बाल्यावस्था यौवनं यूनो भावो मध्यमावस्था जरा वयोहानिः जीर्णावस्था इत्येताः तिस्रः अवस्थाः अन्योन्य[viśiṣṭādvaita]ाप्तौ आत्मन स्थिरबुद्ध्या यथा आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद् देहान्तर प्राप्तौ[dvaita]ाप्तावपि ईक्षितृत्वात्[śuddhādvaita]ाप्तिस्तथा देहान्तरप्राप्तिरात्मनां नियतेति धीरो न मुह्यति न तत्र शोचति[bhakti]सिद्धे तत्राह देहिन इति[advaita-bhakti]त्यक्षप्रतीतानां प्रामाण्यमनपोहितं भविष्यति यतः कथं देहादात्मनो व्यतिरेकः व्यतिरेकेऽपि कथं वा जन्मविनाशशून्यत्वं जातो दे
- āptis← āpnominative singular masculine noun
- dhīras← dhīranominative singular masculine noun[dvaita]तत्र न मुह्यति[advaita-bhakti]तु विद्वान्न मुह्यति अहमेषां हन्ता एते मम वध्या इति भेददर्शनाभावात्
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]र एवं सति न मुह्यति न मोहमापद्यते[viśiṣṭādvaita]तत्कर्मोचितदेहसंस्पृष्टानां तैरेव देहैः बन्धनिवृत्तये शास्त्रीयं स्ववर्णोचितं युद्धादिकम् अनभिसंहितफलं कर्म कुर्वताम् अव[dvaita]सिद्धमिति चेत् न सत्येवाविशेषे देहे सुप्त्यादौ ज्ञानादिविशेषादर्शनात्[śuddhādvaita]र शोचति[bhakti]राह देहिन इति[advaita-bhakti]रावस्थाभेदे प्रत्यभिज्ञोपपत्तावपि धर्मिणो देहस्य भेदे प्रत्यभिज्ञानुपपत्तेः
- ra← ravocative singular neuter noun[advaita]्तमाने देहे यथा येन प्रकारेण कौमारं कुमारभावो बाल्यावस्था यौवनं यूनो भावो मध्यमावस्था जरा वयोहानिः जीर्णावस्था इत्येताः[viśiṣṭādvaita]्तमानस्य देहिनः कौमारावस्थां विहाय यौवनाद्यवस्थाप्राप्तौ आत्मन स्थिरबुद्ध्या यथा आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद् देहान्तर[dvaita]ादिशरीरभेदेऽपि देही तदीक्षिता सिद्धः एवं देहान्तरप्राप्तावपि ईक्षितृत्वात्[śuddhādvaita]्शनेन यथाऽस्मिन्स्थूलदेहे कौमाराद्यवस्थाप्राप्तिस्तथा देहान्तरप्राप्तिरात्मनां नियतेति धीरो न मुह्यति न तत्र शोचति[bhakti]स्य तव जन्मादिशून्यत्वं सत्यमेव जीवानां तु जन्ममरणे प्रसिद्धे तत्राह देहिन इति[advaita-bhakti]ं चैतन्यविशिष्टमात्मा इति लोकायतिकाः
- na← navocative singular neuter noun[advaita]ो देहवतः आत्मनः अस्मिन् वर्तमाने देहे यथा येन प्रकारेण कौमारं कुमारभावो बाल्यावस्था यौवनं यूनो भावो मध्यमावस्था जरा वयोह[viśiṣṭādvaita]् देहे वर्तमानस्य देहिनः कौमारावस्थां विहाय यौवनाद्यवस्थाप्राप्तौ आत्मन स्थिरबुद्ध्या यथा आत्मा नष्ट इति न शोचति देहाद्[dvaita]ो भावे एतद्भवति तदेवासिद्धमिति चेत् न देहिनोऽस्मिन्[śuddhādvaita]ामशोच्यतामनुत्पत्त्योपपाद्य देहात्मादीनामशोच्यतामाह देहिन इति[bhakti]न्वीश्वरस्य तव जन्मादिशून्यत्वं सत्यमेव जीवानां तु जन्ममरणे प्रसिद्धे तत्राह देहिन इति[advaita-bhakti]नुदेहमात्रं चैतन्यविशिष्टमात्मा इति लोकायतिकाः
- muhyati← muh3rd person singular present indicative active verb[advaita]न मोहमापद्यते[dvaita]। अथवा जीवनाशं देहनाशं वा अपेक्ष्य शोकः। न जीवनाशं नित्यत्वादित्याह न त्वेवेति। नापि देहनाशमित्याहदेहिन इति। यथा कौमाराद[śuddhādvaita]न तत्र शोचति[bhakti]आत्मैव मृतो जातश्चेति न मन्यते[advaita-bhakti]अहमेषां हन्ता एते मम वध्या इति भेददर्शनाभावात्
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.13, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.13 · anandgiri_2.13
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.13 · vedantadeshika_2.13
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.13 · jayatirtha_2.13
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.13
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.13
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.13
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- प्राप्तwith 1.1, 3.19, 4.2, 18.50
- मैं वही हूँwith 3.9
- मैं हूँwith 3.3, 4.3, 4.38, 6.25
- स्वप्नwith 6.16, 6.17, 18.35