Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 16
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः | उभयोर् अपि दृष्टो ऽन्तस् त्व् अनयोस् तत्त्व-दर्शिभिः
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ | ubhayor api dṛṣṭo 'ntas tv anayos tattva-darśibhiḥ
Word-by-word
- na← navocative singular neuter noun[advaita]असतः अविद्यमानस्य शीतोष्णादेः सकारणस्य न विद्यते नास्ति भावो भवनम् अस्तिता[viśiṣṭādvaita]विद्यते सतः[dvaita]ित्य आत्मेत्युक्तम् किमात्मैव नित्य आहोस्विदन्यदपि अन्यदपि तत्किमिति आह नास इति नासतः कारणस्य सतो ब्रह्मणश्चाभावा न विद्[śuddhādvaita]िराकुर्वन् अशोच्यतामाह नासत इति[bhakti]नु तथापि शीतोष्णादिकमतिदुःसहं कथं सोढव्यम् अत्यन्तं तत्सहने[advaita-bhakti]नु भवतु पुरुषैकत्वं तथापि
- asatas← asaccusative plural masculine noun
- vidyate← vid3rd person singular present indicative active verb[advaita]नास्ति भावो भवनम् अस्तिता[viśiṣṭādvaita]सतः च आत्मनो न असद् भावः। उभयोः देहा त्मनोः उपलभ्यमानयोः यथोपलब्धि तत्त्वदर्शिभिः अन्तो दृष्टः। निर्णयान्तत्वात् निरूपण[dvaita]प्रकृतिः पुरुपश्चैव नित्यां कालश्च सत्तम इति वचनाच्छीविष्णुपुराणं[śuddhādvaita]। अथ च सतो विद्यमानस्य कालत्रयेऽपि सतोऽप्यात्मनः अभावो न। आत्मा नाऽभून्नास्ति न भविष्यतीत्यप्रतीतेः। असतो हि न सत्तेत्यत[bhakti]। तथा सतः सत्स्वभावस्यात्मनोऽभावो विनाशो न विद्यते एवमुभयोः सदसतोरन्तो निर्णयो दृष्टः। कैः तत्त्वदर्शिभिर्वस्तुयाथात्म्य[advaita-bhakti]न संभवति घटत्वाघटत्वयोरिव परिच्छिन्नत्वापरिच्छिन्नत्वयोरेकत्र विरोधात्
- bhāvas← bhūnominative singular masculine noun[advaita]तत्त्वं नच तच्छब्देन परामर्शयोग्यं किंचिदस्ति[viśiṣṭādvaita]यावश्यम्भावि न तु[bhakti]यात्मनोऽभावो विनाशो न विद्यते एवमुभयोः सदसतोरन्तो निर्णयो दृष्टः
- nās← nanominative plural masculine noun[advaita]ति भावो भवनम् अस्तिता[viśiṣṭādvaita]तिसत्यासत्यशब्दानां शारीरकभाष्ये पुराणोपक्रमोपसंहारादिना तत्प्रकरणोपक्रमोपसंहारादिना मध्येमही घटत्वं घटतः कपालिका वि.पु.[śuddhādvaita]ति न भविष्यतीत्यप्रतीतेः[advaita-bhakti]त्येव यस्य देशकालवस्तुपरिच्छेदः प्रतिषिध्यते
- bhāvas← bhūnominative singular masculine noun[advaita]तत्त्वं नच तच्छब्देन परामर्शयोग्यं किंचिदस्ति[viśiṣṭādvaita]यावश्यम्भावि न तु[bhakti]यात्मनोऽभावो विनाशो न विद्यते एवमुभयोः सदसतोरन्तो निर्णयो दृष्टः
- vidyate← vid3rd person singular present indicative active verb[advaita]नास्ति भावो भवनम् अस्तिता[viśiṣṭādvaita]सतः च आत्मनो न असद् भावः। उभयोः देहा त्मनोः उपलभ्यमानयोः यथोपलब्धि तत्त्वदर्शिभिः अन्तो दृष्टः। निर्णयान्तत्वात् निरूपण[dvaita]प्रकृतिः पुरुपश्चैव नित्यां कालश्च सत्तम इति वचनाच्छीविष्णुपुराणं[śuddhādvaita]। अथ च सतो विद्यमानस्य कालत्रयेऽपि सतोऽप्यात्मनः अभावो न। आत्मा नाऽभून्नास्ति न भविष्यतीत्यप्रतीतेः। असतो हि न सत्तेत्यत[bhakti]। तथा सतः सत्स्वभावस्यात्मनोऽभावो विनाशो न विद्यते एवमुभयोः सदसतोरन्तो निर्णयो दृष्टः। कैः तत्त्वदर्शिभिर्वस्तुयाथात्म्य[advaita-bhakti]न संभवति घटत्वाघटत्वयोरिव परिच्छिन्नत्वापरिच्छिन्नत्वयोरेकत्र विरोधात्
- satas← satnominative plural masculine noun[advaita]तथात्वादित्याह नत्विति
- ubhayos← ubhVibhakti.Sasthi dual masculine noun[advaita-bhakti]तुल्ययोगक्षेमत्वादित्याशङ्क्य विशेषमाह भगवान्
- api← apinominative singular masculine noun
- dṛṣṭas← dṛśnominative singular masculine noun
- antar← antarnominative singular masculine noun
- tu← tunominative singular masculine noun[advaita]सम्भवति[viśiṣṭādvaita]नोः असत्त्वम्[dvaita]ं प्रसक्तिं दर्शयति नित्य इति[śuddhādvaita]ं शक्या विनाशित्वात्[bhakti]याथात्म्यविद्भिः[advaita-bhakti]पुरुषैकत्वं तथापि
- anayos← anVibhakti.Sasthi dual masculine noun
- tattva← tattvavocative singular neuter noun[advaita]दर्शिभिः[viśiṣṭādvaita]दर्शिभिः अन्तो दृष्टः[dvaita]दर्शिभिर्दृष्ट इत्युच्यते तत्कथं न विरोध इत्यत आह अन्त इति[śuddhādvaita]दर्शिभिर्दृष्टः[bhakti]विचारतः सर्वं सोढुं शक्यमित्याशयेनाह नेति[advaita-bhakti]दर्शिभिर्वस्तुयाथात्म्यदर्शनशीलैर्ब्रह्मविद्भिः नतु कुतार्किकैः
- darśibhis← dṛśinstrumental plural masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.16, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.16 · anandgiri_2.16
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.16 · vedantadeshika_2.16
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.16 · jayatirtha_2.16
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.16
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.16
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.16
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- क्षेत्रज्ञwith 13.1, 13.2, 13.26, 13.35
- नाभावो विद्यते सतःwith 3.17, 4.2, 4.3, 4.20, 6.1, 6.40
- नासतो विद्यते भावःwith 6.1
- नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतःwith 7.12
- परा प्रकृतिwith 7.4, 7.5, 7.6, 12.8
- पुरुषwith 1.1, 2.15, 2.21, 2.60, 7.11, 8.1, …