Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 38
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् | परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम्
viṣayendriyasaṃyogādyattadagre'mṛtopamam | pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam
Word-by-word
- viṣaya← viṣayavocative singular masculine noun[advaita]ेन्द्रियसंयोगात् जायते[viśiṣṭādvaita]ेन्द्रियसंयोगाद्[śuddhādvaita]ेति। स्पष्टमेवोपलभ्यते विषयस्य रूपादेः इन्द्रियैः संयोगाद्यत्तत्सुखममृतोपममग्रे प्रथमं परिणामे विपाके विषमिव दुःखरूपम्।[bhakti]ेन्द्रियेति[advaita-bhakti]ेति। विषयाणामिन्द्रियाणां च संयोगाज्जातं न त्वात्मबुद्धिप्रसादात् यत्तत् यदतिप्रसिद्धं स्रक्चन्दनवनितासङ्गादिसुखमग्रे प्
- indriyas← indriyanominative singular masculine noun
- am← aaccusative singular masculine noun
- yogāt← yujablative singular masculine noun[advaita]जायते
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]सुखम्[viśiṣṭādvaita]तद् अमृतम् इव भवति? परिणामे विपाके विषयाणां सुखतानिमित्तक्षुधादौ निवृत्ते[śuddhādvaita]तत्सुखममृतोपममग्रे प्रथमं परिणामे विपाके विषमिव दुःखरूपम्[bhakti]तत्प्रसिद्धं स्त्रीसङ्गादि सुखममृतमुपमा यस्य तादृशं भवत्यग्रे प्रथमम्[advaita-bhakti]तत् यदतिप्रसिद्धं स्रक्चन्दनवनितासङ्गादिसुखमग्रे प्रथमारम्भे मनःसंयमादिक्लेशाभावादमृतोपमं परिणामे त्वैहिकपारत्रिकदुःखावह
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]सुखम् अग्रे प्रथमक्षणे अमृतोपमम् अमृतसमम्? परिणामे विषमिव? बलवीर्यरूपप्रज्ञामेधाधनोत्साहहानिहेतुत्वात् अधर्मतज्जनितनरका[viśiṣṭādvaita]वाद् विषम् इव पीतं भवति?[śuddhādvaita]सुखममृतोपममग्रे प्रथमं परिणामे विपाके विषमिव दुःखरूपम्[bhakti]प्रसिद्धं स्त्रीसङ्गादि सुखममृतमुपमा यस्य तादृशं भवत्यग्रे प्रथमम्[advaita-bhakti]यदतिप्रसिद्धं स्रक्चन्दनवनितासङ्गादिसुखमग्रे प्रथमारम्भे मनःसंयमादिक्लेशाभावादमृतोपमं परिणामे त्वैहिकपारत्रिकदुःखावहत्व
- agre← agralocative singular neuter noun[advaita]प्रथमक्षणे अमृतोपमम् अमृतसमम्? परिणामे विषमिव? बलवीर्यरूपप्रज्ञामेधाधनोत्साहहानिहेतुत्वात् अधर्मतज्जनितनरकादिहेतुत्वाच्[viśiṣṭādvaita]अनुभववेलायां विषयेन्द्रियसंयोगाद्
- amṛta← amṛtavocative singular neuter noun[advaita]ोपमम् अमृतसमम्? परिणामे विषमिव? बलवीर्यरूपप्रज्ञामेधाधनोत्साहहानिहेतुत्वात् अधर्मतज्जनितनरकादिहेतुत्वाच्च परिणामे तदुपभो[viśiṣṭādvaita]म् इव भवति? परिणामे विपाके विषयाणां सुखतानिमित्तक्षुधादौ निवृत्ते
- upamam← upamāaccusative singular masculine noun
- pariṇāme← pariṇāmalocative singular masculine noun[advaita]विषमिव? बलवीर्यरूपप्रज्ञामेधाधनोत्साहहानिहेतुत्वात् अधर्मतज्जनितनरकादिहेतुत्वाच्च परिणामे तदुपभोगपरिणामान्ते विषमिव? तत[viśiṣṭādvaita]विपाके विषयाणां सुखतानिमित्तक्षुधादौ निवृत्ते[śuddhādvaita]विपाके विषमिव दुःखरूपम्[bhakti]तु विषतुल्यमिहामुत्र[advaita-bhakti]त्वैहिकपारत्रिकदुःखावहत्वाद्विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम्
- viṣam← viṣaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इव पीतं भवति?
- iva← ivanominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]भवति? परिणामे विपाके विषयाणां सुखतानिमित्तक्षुधादौ निवृत्ते
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]सुखम् अग्रे प्रथमक्षणे अमृतोपमम् अमृतसमम्? परिणामे विषमिव? बलवीर्यरूपप्रज्ञामेधाधनोत्साहहानिहेतुत्वात् अधर्मतज्जनितनरका[viśiṣṭādvaita]वाद् विषम् इव पीतं भवति?[śuddhādvaita]सुखममृतोपममग्रे प्रथमं परिणामे विपाके विषमिव दुःखरूपम्[bhakti]प्रसिद्धं स्त्रीसङ्गादि सुखममृतमुपमा यस्य तादृशं भवत्यग्रे प्रथमम्[advaita-bhakti]यदतिप्रसिद्धं स्रक्चन्दनवनितासङ्गादिसुखमग्रे प्रथमारम्भे मनःसंयमादिक्लेशाभावादमृतोपमं परिणामे त्वैहिकपारत्रिकदुःखावहत्व
- sukham← sukhamnominative singular masculine noun[advaita]तत् सुखम् अग्रे प्रथमक्षणे अमृतोपमम् अमृतसमम्? परिणामे विषमिव? बलवीर्यरूपप्रज्ञामेधाधनोत्साहहानिहेतुत्वात् अधर्मतज्जनित[viśiṣṭādvaita]। मन्यते बालबुद्धित्वाद्दुःखमेव हि तत् पुनः।।इति। दृष्टसुखतानिमित्तनिवृत्तौ उपेक्षणीयतामात्रव्यावृत्त्यर्थं दुःखोदर्कत्व
- rājas← rājnominative plural masculine noun
- am← aaccusative singular masculine noun
- smṛtam← smṛaccusative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.38, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.38 · anandgiri_18.38
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.38 · vedantadeshika_18.38
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.38 · jayatirtha_18.38
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.38
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.38
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.38
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- परिणामwith 5.27, 5.28, 18.37
- संयोगwith 5.14, 5.27, 5.28, 6.23, 6.43, 13.26