Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 42
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अथ वा योगिनाम् एव कुले भवति धीमताम् | एतद् धि दुर्लभतरं लोके जन्म यद् ईदृशम्
atha vā yoginām eva kule bhavati dhīmatām | etad dhi durlabhataraṃ loke janma yad īdṛśam
Word-by-word
- atha← athanominative singular masculine noun[advaita]वा श्रीमतां कुलात् अन्यस्मिन् योगिनामेव दरिद्राणां कुले भवति जायते धीमतां बुद्धिमताम्[viśiṣṭādvaita]वा इति व्यवस्थितविकल्पार्थम्[śuddhādvaita]वाऽऽरब्धच्युतस्य जन्म पुनः साधनार्थं संस्कारतो योगिनामेव कुले भवति[bhakti]ेति। योगनिष्ठानां धीमतां ज्ञानिनामेव कुले जायते नतु पूर्वोक्तानामनारूढयोगानां कुले जायते एतज्जन्म स्तौति। ईदृशं यज्जन्म
- vā← vāvocative singular neuter noun[advaita]श्रीमतां कुलात् अन्यस्मिन् योगिनामेव दरिद्राणां कुले भवति जायते धीमतां बुद्धिमताम्[viśiṣṭādvaita]त्शुचीनाम् इत्यादिविशेषणविशेषसामर्थ्याच्चयोगोपक्रमे भ्रष्ट इत्युक्तम्[śuddhādvaita]ऽऽरब्धच्युतस्य जन्म पुनः साधनार्थं संस्कारतो योगिनामेव कुले भवति[advaita-bhakti]सनाविरहात्पुण्यकृतां लोकानप्राप्यैव योगिनामेव दरिद्राणां ब्राह्मणानां नतु श्रीमतां राज्ञां कुले भवति धीमतां ब्रह्मविद्या
- yoginām← yujVibhakti.Sasthi plural masculine noun
- eva← evavocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]योगोपदेष्ट्ऋणां कुले भवति
- kule← kulalocative singular neuter noun[advaita]भवति जायते धीमतां बुद्धिमताम्[viśiṣṭādvaita]भवति।तद् एतद् उभयविधं योगयोग्यानां योगिनां च कुले जन्म लोके प्राकृतानां दुर्लभतरम् एतत् तु योगमाहात्म्यकृतम्।[śuddhādvaita]भवति। किम्भूतानां योगबुद्धिमतां यदीदृशं जन्म तदेतल्लोके दुर्लभतरम्। अत्र च पूर्वंशुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजाय[bhakti]जायते नतु पूर्वोक्तानामनारूढयोगानां कुले जायते एतज्जन्म स्तौति[advaita-bhakti]भवति धीमतां ब्रह्मविद्यावताम्
- bhavati← bhū3rd person singular present indicative active verb[advaita]जायते धीमतां बुद्धिमताम्[viśiṣṭādvaita]।तद् एतद् उभयविधं योगयोग्यानां योगिनां च कुले जन्म लोके प्राकृतानां दुर्लभतरम् एतत् तु योगमाहात्म्यकृतम्।[śuddhādvaita]। किम्भूतानां योगबुद्धिमतां यदीदृशं जन्म तदेतल्लोके दुर्लभतरम्। अत्र च पूर्वंशुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते 6।[advaita-bhakti]धीमतां ब्रह्मविद्यावताम्
- dhīm← dhīaccusative singular feminine noun
- at← adnominative singular masculine noun[śuddhādvaita]र च पूर्वंशुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते 6।41 इति भरतस्य इव जन्मोक्तम् तस्य पूर्वसंस्कारानुगतयोगं साधयितुमित्य
- ām← āaccusative singular masculine noun
- etat← etadvocative singular neuter noun[advaita]हि जन्म[viśiṣṭādvaita]तु योगमाहात्म्यकृतम्
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]जन्म यत् दरिद्राणां योगिनां कुले दुर्लभतरं दुःखलभ्यतरं पूर्वमपेक्ष्य लोके जन्म यत् ईदृशं यथोक्तविशेषणे कुले।।यस्मात्
- loke← lok1st person singular present indicative active verb[advaita]जन्म यत् ईदृशं यथोक्तविशेषणे कुले।।यस्मात्[viśiṣṭādvaita]प्राकृतानां दुर्लभतरम् एतत् तु योगमाहात्म्यकृतम्[śuddhādvaita]दुर्लभतरम्[bhakti]दुर्लभतरम् मोक्षहेतुत्वात्[advaita-bhakti]यदीदृशं लोके सर्वप्रमादकारणशून्यं जन्मेति द्वितीयः स्तूयते
- janma← janmanvocative singular neuter noun[advaita]यत् दरिद्राणां योगिनां कुले दुर्लभतरं दुःखलभ्यतरं पूर्वमपेक्ष्य लोके जन्म यत् ईदृशं यथोक्तविशेषणे कुले।।यस्मात्[viśiṣṭādvaita]लोके प्राकृतानां दुर्लभतरम् एतत् तु योगमाहात्म्यकृतम्[śuddhādvaita]पुनः साधनार्थं संस्कारतो योगिनामेव कुले भवति[bhakti]स्तौति[advaita-bhakti]तदपि दुर्लभमनेकसुकृतसाध्यत्वान्मोक्षपर्यवसायित्वाच्च
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]दरिद्राणां योगिनां कुले दुर्लभतरं दुःखलभ्यतरं पूर्वमपेक्ष्य लोके जन्म[viśiṣṭādvaita]र ईदृशशब्दाभिप्रेतमाह एतत्त्विति[śuddhādvaita]नाद्यतमानस्यैव भूयो योगसिद्धेः[advaita-bhakti]वान्मोक्षपर्यवसायित्वाच्च
- īdṛśam← īdṛśaaccusative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.42, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.42 · anandgiri_6.42
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.42 · vedantadeshika_6.42
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.42 · jayatirtha_6.42
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.42
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.42
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.42
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- ईदृशम्with 2.32
- बिन्दुजwith 10.6