Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 12
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् | भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित्
aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam | bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit
Word-by-word
- aniṣṭam← aniṣṭaaccusative singular masculine noun
- iṣṭam← yajaccusative singular masculine noun
- miśram← miśraaccusative singular masculine noun[advaita]इष्टानिष्टसंयुक्तं मनुष्यलक्षणं च?[viśiṣṭādvaita]अनिष्टसंभिन्नं पुत्रपश्वन्नादि एतत् त्रिविधं कर्मणः फलम् अत्यागिनां कर्तृत्वममताफलत्यागरहितानां प्रेत्य भवति प्रेत्य कर
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]? तत् त्रिविधं त्रिप्रकारं कर्मणः,धर्माधर्मलक्षणस्य फलं बाह्यानेककारकव्यापारनिष्पन्नं सत् अविद्याकृतम् इन्द्रजालमायोपमं[viśiṣṭādvaita]ित् न तु कर्तृत्वादिपरित्यागिनां क्वचिद्[dvaita]्यते इत्यत आह -- त्याग मिति[śuddhādvaita]िदपि मोक्षविरोधिफलं भवति[bhakti]ोभयमिश्रस्य[advaita-bhakti]कः फले विशेषो यदलाभेन गौणत्वमेकस्य यल्लाभेन
- trividham← trividhaaccusative singular masculine noun
- karmaṇas← karmanablative singular neuter noun[advaita-bhakti]त्रिविधत्वात्ित्रविधं पापस्यानिष्टं प्रतिकूलवेदनीयं नारकतिर्यगादिलक्षणं? पुण्यस्य इष्टमनुकूलवेदनीयं देवादिलक्षणं? मिश्रस
- phalam← phalaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]? इष्टं स्वर्गादि? मिश्रम् अनिष्टसंभिन्नं पुत्रपश्वन्नादि एतत् त्रिविधं कर्मणः फलम् अत्यागिनां कर्तृत्वममताफलत्यागरहितान
- pra← pravocative singular neuter noun[advaita]कारं कर्मणः,धर्माधर्मलक्षणस्य फलं बाह्यानेककारकव्यापारनिष्पन्नं सत् अविद्याकृतम् इन्द्रजालमायोपमं महामोहकरं प्रत्यगात्मो[viśiṣṭādvaita]ेत्य भवति प्रेत्य कर्मानुष्ठानोत्तरकालम् इत्यर्थः[śuddhādvaita]ाजापत्यं गृहस्थानां [वि.पु.1[bhakti]सिद्धं तत्सर्वमत्यागिनां सकामानामेव प्रेत्य परत्र भवति? तेषां त्रिविधकर्मसंभवात्[advaita-bhakti]ेत्य विविदिषापर्यन्तं सत्त्वशुद्धेः प्रागेव मृतानां पूर्वकृतस्य कर्मणः फलं शरीरग्रहणं भवति
- itya← ivocative singular masculine noun[advaita]र्थः। अतः परमार्थदर्शिनः एव अशेषकर्मसंन्यासित्वं संभवति? अविद्याध्यारोपितत्वात् आत्मनि क्रियाकारकफलानाम् न तु अज्ञस्य अध[viśiṣṭādvaita]र्थः। न तु संन्यासिनां क्वचित् न तु कर्तृत्वादिपरित्यागिनां क्वचिद् अपि मोक्षविरोधि फलं भवति। एतद् उक्तं भवति -- यद्यपि[dvaita]त आह -- त्याग मिति[śuddhādvaita]ादिश्रूयमाणफलसम्बन्धितया विधीयन्ते इत्यतस्तत्फलसाधनस्वभावतयाऽवगतानां कर्मणामनुष्ठाने बीजावापादीनामिवानभिसंहितफलकस्यापीष्[bhakti]ेवमादौ[advaita-bhakti]ादौ कर्मफलत्यागिषु संन्यासिशब्दप्रयोगात्कर्मिण एवात्र फलत्यागसाम्यात्संन्यासिशब्देन गृह्यन्ते
- na← navocative singular neuter noun[advaita]िष्टं नरकतिर्गयादिलक्षणम्? इष्टं देवादिलक्षणम्? मिश्रम् इष्टानिष्टसंयुक्तं मनुष्यलक्षणं च?[viśiṣṭādvaita]िष्टं नरकादिफलम्? इष्टं स्वर्गादि? मिश्रम् अनिष्टसंभिन्नं पुत्रपश्वन्नादि एतत् त्रिविधं कर्मणः फलम् अत्यागिनां कर्तृत्वम[dvaita]िष्टमिति[śuddhādvaita]नु तर्हि शास्त्रेषु यज्ञादीनि कर्माणि प्राजापत्यं गृहस्थानां [वि.पु.1[bhakti]िष्टमिति[advaita-bhakti]नु देहभृतः परमात्मज्ञानशून्यस्य कर्मिणोऽपि कर्मफलाभिसन्धित्यागत्वेन गौणसंन्यासिनः परमात्मज्ञानवतो देहाभिमानरहितस्य सर्वक
- tu← tunominative singular masculine noun[advaita]संन्यासिनां परमार्थसंन्यासिनां परमहंसपरिव्राजकानां केवलज्ञाननिष्ठानां क्वचित्[viśiṣṭādvaita]संन्यासिनां क्वचित् न तु कर्तृत्वादिपरित्यागिनां क्वचिद्[śuddhādvaita]कामादिपरित्यागिनां भगवदर्पितकर्मिणां क्वचिदपि मोक्षविरोधिफलं भवति[bhakti]संन्यसिनां क्वचिदपि भवति[advaita-bhakti]ल्यमित्यन्यो विशेषो वाच्यः उच्यते -- अनिष्टमिति
- saṃnyāsinām← saṃnyasVibhakti.Sasthi plural masculine noun
- kū← kūnominative singular masculine noun[advaita-bhakti]लवेदनीयं नारकतिर्यगादिलक्षणं? पुण्यस्य इष्टमनुकूलवेदनीयं देवादिलक्षणं? मिश्रस्य तु पापपुण्ययुगलस्य मिश्रमिष्टानिष्टसंयुक
- acit← acitnominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.12, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.12 · anandgiri_18.12
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.12 · vedantadeshika_18.12
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.12 · jayatirtha_18.12
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.12
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.12
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.12
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- त्यागwith 12.11, 12.12, 12.16, 12.17, 14.25, 16.2, …
- न तु संन्यासिनां क्वचित्with 5.3
- संन्यासwith 1.1, 5.1, 5.2, 5.3, 5.4, 5.6, …