Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 44
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्य् अवशो ऽपि सः | जिज्ञासुर् अपि योगस्य शब्द-ब्रह्मातिवर्तते
pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hy avaśo 'pi saḥ | jijñāsur api yogasya śabda-brahmātivartate
Word-by-word
- pūrva← pūrvavocative singular masculine noun[advaita]जन्मनि कृतः अभ्यासः सः पूर्वाभ्यासः तेनैव बलवता ह्रियते संसिद्धौ हि यस्मात् अवशोऽपि सः योगभ्रष्टः न कृतं चेत् योगाभ्यासज[viśiṣṭādvaita]ाभ्यासेन पूर्वेण योगविषयेण अभ्यासेन सः योगभ्रष्टो हि अवशः[śuddhādvaita]देहकृताभ्यासेनावशोऽपि कुतश्चिदन्तरायादनिच्छन्नपि ह्रियते विषयेभ्यः परावृत्त्य योगनिष्ठः क्रियते[bhakti]ेति। तेनैव पूर्वदेहकृताभ्यासेनावशोऽपि कुतश्चिदन्तरायादनिच्छन्नपि संह्रियते। विषयेभ्यः परावर्त्य ब्रह्मनिष्ठः क्रियते। तद[advaita-bhakti]को ज्ञानसाधनलाभो भवतु नाम
- abhyāsena← abhyasinstrumental singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]सः योगभ्रष्टो हि अवशः
- tena← tenavocative singular masculine noun[advaita]ैव बलवता ह्रियते संसिद्धौ हि यस्मात् अवशोऽपि सः योगभ्रष्टः न कृतं चेत् योगाभ्यासजात् संस्कारात् बलवत्तरमधर्मादिलक्षणं कर[viśiṣṭādvaita]पूर्वाभ्यासेन पूर्वेण योगविषयेण अभ्यासेन सः योगभ्रष्टो हि अवशः[bhakti]ैव पूर्वदेहकृताभ्यासेनावशोऽपि कुतश्चिदन्तरायादनिच्छन्नपि संह्रियते[advaita-bhakti]ापि तेनैव पूर्वाभ्यासेन प्रागर्जितज्ञानसंस्कारेणावशोऽपि मोक्षसाधनायाप्रयतमानोऽपि ह्रियते स्ववशीक्रियते अकस्मादेव भोगवासन
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]तत्क्षये तु योगजः संस्कारः स्वयमेव कार्यमारभते न दीर्घकालस्थस्यापि विनाशः[viśiṣṭādvaita]ह्रियते प्रसिद्धं हि एतद् योगमाहात्म्यम् इत्यर्थः[dvaita]मुक्तम्[bhakti]ंभूतो योगे प्रविष्टमात्रोऽपि पापवशाद्योगभ्रष्टोऽपि शब्दब्रह्म वेदमतिवर्तते वेदोक्तकर्मफलान्यतिक्रामति[advaita-bhakti]ाल्पकालाभ्यस्ताया
- hriyate← hṛ3rd person singular present indicative passive verb[advaita]संसिद्धौ हि यस्मात् अवशोऽपि सः योगभ्रष्टः न कृतं चेत् योगाभ्यासजात् संस्कारात् बलवत्तरमधर्मादिलक्षणं कर्म तदा योगाभ्यास[viśiṣṭādvaita]प्रसिद्धं हि एतद् योगमाहात्म्यम् इत्यर्थः[śuddhādvaita]विषयेभ्यः परावृत्त्य योगनिष्ठः क्रियते[bhakti]। विषयेभ्यः परावर्त्य ब्रह्मनिष्ठः क्रियते। तदेवं पूर्वाभ्यासवशेन प्रयत्नं कुर्वञ्शनैर्मुच्यत इतीममर्थं कैमुत्यन्यायेन स[advaita-bhakti]स्ववशीक्रियते अकस्मादेव भोगवासनाभ्यो व्युत्थाप्य मोक्षसाधनोन्मुखः क्रियते ज्ञानवासनाया एवाल्पकालाभ्यस्ताया
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]यस्मात् अवशोऽपि सः योगभ्रष्टः न कृतं चेत् योगाभ्यासजात् संस्कारात् बलवत्तरमधर्मादिलक्षणं कर्म तदा योगाभ्यासजनितेन संस्क[viśiṣṭādvaita]अवशः अपि योगे एव ह्रियते प्रसिद्धं हि एतद् योगमाहात्म्यम् इत्यर्थः। अप्रवृत्तयोगोयोग जिज्ञासुः अपि ततः चलितमानसः पुनरपि[dvaita]तत्वात् इच्छार्थे बाधकाभावादिति भावः[advaita-bhakti]तप्राग्भवीयसंस्कारोद्वोधात्पुनरपि सर्वकर्मसंन्यासपूर्वको ज्ञानसाधनलाभो भवतु नाम
- avaśas← avaśanominative singular masculine noun
- api← apinominative singular masculine noun[advaita]योगमार्गे प्रवृत्तः संन्यासी योगभ्रष्टः सामर्थ्यात् सोऽपि शब्दब्रह्म वेदोक्तकर्मानुष्ठानफलम् अतिवर्तते अतिक्रामति अपाकर[viśiṣṭādvaita]योगे एव ह्रियते प्रसिद्धं हि एतद् योगमाहात्म्यम् इत्यर्थः। अप्रवृत्तयोगोयोग जिज्ञासुः अपि ततः चलितमानसः पुनरपि ताम् एव[advaita-bhakti]वस्तुविषयत्वेनावस्तुविषयाभ्यो भोगवासनाभ्यः प्राबल्यात्
- sas← sanominative singular masculine noun
- jijñāsus← jijñāsanominative singular masculine noun
- api← apinominative singular masculine noun[advaita]योगमार्गे प्रवृत्तः संन्यासी योगभ्रष्टः सामर्थ्यात् सोऽपि शब्दब्रह्म वेदोक्तकर्मानुष्ठानफलम् अतिवर्तते अतिक्रामति अपाकर[viśiṣṭādvaita]योगे एव ह्रियते प्रसिद्धं हि एतद् योगमाहात्म्यम् इत्यर्थः। अप्रवृत्तयोगोयोग जिज्ञासुः अपि ततः चलितमानसः पुनरपि ताम् एव[advaita-bhakti]वस्तुविषयत्वेनावस्तुविषयाभ्यो भोगवासनाभ्यः प्राबल्यात्
- yogasya← yujVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]स्वरूपं ज्ञातुमिच्छन्[viśiṣṭādvaita]इति षष्ठी[dvaita]जिज्ञासुरपि[śuddhādvaita]जिज्ञासावानपि भवति सोऽपि शब्दब्रह्मातिवर्त्तते शब्दब्रह्मातिक्राम्यति परमहंस इव सम्पूजितो भवति[bhakti]स्वरूपं जिज्ञासुरेव केवलं नतु प्राप्तयोगः[advaita-bhakti]मोक्षसाधनज्ञानस्य विषयं ब्रह्मज्ञानं प्रथमभूमिकायां स्थितः संन्यासीति यावत्
- śabda← śabdavocative singular masculine noun[advaita]ब्रह्म वेदोक्तकर्मानुष्ठानफलम् अतिवर्तते अतिक्रामति अपाकरिष्यति किमुत बुद्ध्वा[viśiṣṭādvaita]ब्रह्म अतिवर्तते[dvaita]ब्रह्मातिवर्तते[śuddhādvaita]ब्रह्मातिवर्त्तते शब्दब्रह्मातिक्राम्यति परमहंस इव सम्पूजितो भवति[bhakti]ब्रह्म वेदमतिवर्तते वेदोक्तकर्मफलान्यतिक्रामति[advaita-bhakti]ब्रह्म वेदं कर्मप्रतिपादकमतिवर्ततेऽतिक्रम्य तिष्ठति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.44, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.44 · anandgiri_6.44
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.44 · vedantadeshika_6.44
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.44 · jayatirtha_6.44
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.44
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.44
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.44
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- आचार्यwith 1.2, 1.3, 1.26, 1.34, 13.7
- तेनैवwith 11.45, 11.46
- पूर्वाभ्यासwith 6.43
- ब्रह्मwith 1.1, 2.72, 3.14, 3.15, 4.21, 4.24, …