Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 14
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् | विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम्
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham | vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam
Word-by-word
- adhiṣṭhānam← adhiṣṭhāaccusative singular masculine noun[advaita]इच्छाद्वेषसुखदुःखज्ञानादीनाम् अभिव्यक्तेराश्रयः अधिष्ठानं शरीरम्? तथा कर्ता उपाधिलक्षणः भोक्ता? करणं[viśiṣṭādvaita]। तथा कर्ता जीवात्मा अस्य जीवात्मनः ज्ञातृत्वं कर्तृत्वं च -- ज्ञोऽत एव (ब्र0 सू0 2।3।18)कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् (ब्र
- tathā← tathānominative singular masculine noun[advaita]कर्ता उपाधिलक्षणः भोक्ता? करणं[viśiṣṭādvaita]कर्ता जीवात्मा अस्य जीवात्मनः ज्ञातृत्वं कर्तृत्वं[dvaita]चायास्यश्रुतिः -- देहो ब्रह्मार्थेन्द्रियाद्याः क्रियाश्च तथाऽदृष्टं पञ्चमं कर्महेतुः इति[śuddhādvaita]हि अधिष्ठानमिति[advaita-bhakti]कर्ता यथाधिष्ठानमनात्मा भौतिकं मायाकल्पितं स्वाप्नगृहरथादिवत् तथा कर्ताऽहं करोमीत्याद्यभिमानवान् ज्ञानशक्तिप्रधानापञ्ची
- kartā← kṛ3rd person singular periphrastic future active verb[advaita]उपाधिलक्षणः भोक्ता? करणं[viśiṣṭādvaita]जीवात्मा अस्य जीवात्मनः ज्ञातृत्वं कर्तृत्वं[dvaita]विष्णुः स हि सर्वकर्तेत्युक्तम् जीवस्य चाकर्तृत्वे प्रमाणमुक्तम्[śuddhādvaita]जीवात्मा सांहकारो ज्ञाता संज्ञात एवकर्ता शास्त्रार्यवत्त्वात् [ब्र.सू.2[bhakti]चिज्जडग्रन्थिरहंकारः? पृथग्विधमनेकप्रकारं करणं,चक्षुःश्रोत्रादि? विविधाश्च कार्यतः स्वरूपतश्च पृथग्भूताश्चेष्टाः प्राणा[advaita-bhakti]यथाधिष्ठानमनात्मा भौतिकं मायाकल्पितं स्वाप्नगृहरथादिवत् तथा कर्ताऽहं करोमीत्याद्यभिमानवान् ज्ञानशक्तिप्रधानापञ्चीकृतपञ्
- karaṇam← kṛaccusative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]्छाद्वेषसुखदुःखज्ञानादीनाम् अभिव्यक्तेराश्रयः अधिष्ठानं शरीरम्? तथा कर्ता उपाधिलक्षणः भोक्ता? करणं[viśiṣṭādvaita]िके मानसे[dvaita]ाकर्तृत्वे प्रमाणमुक्तम्[śuddhādvaita]िकं मानसं[bhakti]िज्जडग्रन्थिरहंकारः? पृथग्विधमनेकप्रकारं करणं,चक्षुःश्रोत्रादि? विविधाश्च कार्यतः स्वरूपतश्च पृथग्भूताश्चेष्टाः प्राणापा[advaita-bhakti]ात्मनोऽकर्तृसिद्ध्यर्थं
- pṛthak← pṛthaknominative singular masculine noun[advaita]चेष्टाः वायवीयाः प्राणापानाद्याः दैवं चैव दैवमेव[viśiṣṭādvaita]चेष्टाः -- चेष्टाशब्देन पञ्चात्मा वायुः अभिधीयते? तद्वृत्तिवाचिना? शरीरेन्द्रियधारकस्य प्राणापानादिभेदभिन्नस्य वायोः पञ[advaita-bhakti]असंकीर्णाश्चेष्टाः क्रियारूपाः क्रियाशक्तिप्रधानाः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतकार्याः क्रियाप्राधान्येन वायवीयत्वेन व्यपदिश्यमान
- vidham← vidhāaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]वाक्पाणिपादादिपञ्चकं समनस्कं कर्मेन्द्रियम्? पृथग्विधं कर्मनिष्पत्तौ पृथग्व्यापारम्
- vividhās← vividhanominative plural masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]्छाद्वेषसुखदुःखज्ञानादीनाम् अभिव्यक्तेराश्रयः अधिष्ठानं शरीरम्? तथा कर्ता उपाधिलक्षणः भोक्ता? करणं[viśiṣṭādvaita]िके मानसे[dvaita]ाकर्तृत्वे प्रमाणमुक्तम्[śuddhādvaita]िकं मानसं[bhakti]िज्जडग्रन्थिरहंकारः? पृथग्विधमनेकप्रकारं करणं,चक्षुःश्रोत्रादि? विविधाश्च कार्यतः स्वरूपतश्च पृथग्भूताश्चेष्टाः प्राणापा[advaita-bhakti]ात्मनोऽकर्तृसिद्ध्यर्थं
- pṛthak← pṛthaknominative singular masculine noun[advaita]चेष्टाः वायवीयाः प्राणापानाद्याः दैवं चैव दैवमेव[viśiṣṭādvaita]चेष्टाः -- चेष्टाशब्देन पञ्चात्मा वायुः अभिधीयते? तद्वृत्तिवाचिना? शरीरेन्द्रियधारकस्य प्राणापानादिभेदभिन्नस्य वायोः पञ[advaita-bhakti]असंकीर्णाश्चेष्टाः क्रियारूपाः क्रियाशक्तिप्रधानाः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतकार्याः क्रियाप्राधान्येन वायवीयत्वेन व्यपदिश्यमान
- ceṣṭā← ceṣṭinstrumental singular masculine noun[advaita]ः वायवीयाः प्राणापानाद्याः दैवं चैव दैवमेव[viśiṣṭādvaita]ः -- चेष्टाशब्देन पञ्चात्मा वायुः अभिधीयते? तद्वृत्तिवाचिना? शरीरेन्द्रियधारकस्य प्राणापानादिभेदभिन्नस्य वायोः पञ्चात्मन[dvaita]ः क्रियाः हस्तादिक्रियाभिर्होमादिकर्माणि जायन्ते[bhakti]ः प्राणापानादीनां व्यापाराः[advaita-bhakti]ः क्रियारूपाः क्रियाशक्तिप्रधानाः पञ्चीकृतपञ्चमहाभूतकार्याः क्रियाप्राधान्येन वायवीयत्वेन व्यपदिश्यमानाः प्राणापानव्यानो
- daivam← daivaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इति। तस्माद्देवशब्दोऽत्र देवतापर्यायः। स चात्र सर्वप्रवर्तकहेतुपरत्वाद्विशेषकाभावाच्च परदेवताविषय उचित इतिपरमात्मान्तर्
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]्छाद्वेषसुखदुःखज्ञानादीनाम् अभिव्यक्तेराश्रयः अधिष्ठानं शरीरम्? तथा कर्ता उपाधिलक्षणः भोक्ता? करणं[viśiṣṭādvaita]िके मानसे[dvaita]ाकर्तृत्वे प्रमाणमुक्तम्[śuddhādvaita]िकं मानसं[bhakti]िज्जडग्रन्थिरहंकारः? पृथग्विधमनेकप्रकारं करणं,चक्षुःश्रोत्रादि? विविधाश्च कार्यतः स्वरूपतश्च पृथग्भूताश्चेष्टाः प्राणापा[advaita-bhakti]ात्मनोऽकर्तृसिद्ध्यर्थं
- eva← evavocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita](ब्र0 सू0 2[dvaita]ान्तर्भूतमिति वक्ष्यति? तत्प्रबोधनायाधिष्ठानं निर्दिशति -- अधिष्ठानमि ति[śuddhādvaita]कर्ता शास्त्रार्यवत्त्वात् [ब्र.सू.2[advaita-bhakti]। अत्र च सुषुप्तावन्तःकरणस्य कर्तुर्लयेऽपि प्राणव्यापारदर्शनाद्भेदव्यपदेशाच्चान्तःकरणादत्यन्तभिन्न इव प्राण इति केचित्।
- atra← atravocative singular neuter noun[advaita]एतेषु चतुर्षु पञ्चमं पञ्चानां पूरणम् आदित्यादि चक्षुराद्यनुग्राहकम्[viśiṣṭādvaita]पञ्चमम्? अत्र कर्म[śuddhādvaita]भाष्यकारः -- ननु कर्मकारिणां कर्त्तृत्वभोक्तृत्वभेदो दृश्यते तथा[bhakti]चैतेष्वेव पञ्चमं दैवं[advaita-bhakti]च सुषुप्तावन्तःकरणस्य कर्तुर्लयेऽपि प्राणव्यापारदर्शनाद्भेदव्यपदेशाच्चान्तःकरणादत्यन्तभिन्न इव प्राण इति केचित्। क्रिया
- pañcamam← pañcamaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]? अत्र कर्म
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.14, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.14 · anandgiri_18.14
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.14 · vedantadeshika_18.14
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.14 · jayatirtha_18.14
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.14
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.14
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.14