Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 30
Krishna → Arjuna · vocative: Pārtha · meter: anuṣṭubh
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये | बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye | bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī
Word-by-word
- pravṛttim← pravṛtaccusative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]प्रवृत्तिः प्रवर्तनं बन्धहेतुः कर्ममार्गः शास्त्रविहितविषयः? निवृत्तिं[viśiṣṭādvaita]या वेत्ति भयाभये शास्त्रात् निवृत्तिः भयस्थानं तद्नुवृत्तिः अभयस्थानं बन्धं मोक्षं[śuddhādvaita]ेति त्रिभिः[bhakti]ेति त्रिभिः[advaita-bhakti]ेति। प्रवृत्तिं कर्ममार्गं? निवृत्तिं संन्यासमार्गं? कार्यं प्रवृत्तिमार्गे कर्मणां करणम्। अकार्यं निवृत्तिमार्गे कर्मणा
- nivṛttim← nivṛtaccusative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]प्रवृत्तिः प्रवर्तनं बन्धहेतुः कर्ममार्गः शास्त्रविहितविषयः? निवृत्तिं[viśiṣṭādvaita]या वेत्ति भयाभये शास्त्रात् निवृत्तिः भयस्थानं तद्नुवृत्तिः अभयस्थानं बन्धं मोक्षं[śuddhādvaita]ेति त्रिभिः[bhakti]ेति त्रिभिः[advaita-bhakti]ेति। प्रवृत्तिं कर्ममार्गं? निवृत्तिं संन्यासमार्गं? कार्यं प्रवृत्तिमार्गे कर्मणां करणम्। अकार्यं निवृत्तिमार्गे कर्मणा
- kārya← kṛvocative singular masculine noun[advaita]ाकार्ये विहितप्रतिषिद्धे लौकिके वैदिके वा शास्त्रबुद्धेः कर्तव्याकर्तव्ये करणाकरणे इत्येतत् कस्य देशकालाद्यपेक्षया दृष्ट[viśiṣṭādvaita]ाकार्ये सर्ववर्णानां प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मयोः? अन्यतरनिष्ठानां देशकालावस्थाविशेषेषुइदं कार्यम् इदम् अकार्यम् इति[bhakti]मकार्यं[advaita-bhakti]ं प्रवृत्तिमार्गे कर्मणां करणम्
- akārye← akāryalocative singular neuter noun
- bhaya← bhayavocative singular neuter noun[advaita]ाभये बिभेति अस्मादिति भयं चोरव्याघ्रादि? न भयं अभयम्? भयं[viśiṣṭādvaita]ाभये शास्त्रात् निवृत्तिः भयस्थानं तद्नुवृत्तिः अभयस्थानं बन्धं मोक्षं[bhakti]ाभये कार्याकार्यनिमित्तावर्थानर्थौ कथं बन्धः कथं वा मोक्ष इति या बुद्धिरन्तःकरणं वेत्ति सा सात्त्विकी[advaita-bhakti]ं प्रवृत्तिमार्गे गर्भवासादिदुःखं? अभयं निवृत्तिमार्गे तदभावं? बन्धं प्रवृत्तिमार्गे मिथ्याज्ञानकृतं कर्तृत्वाद्यभिमानम्
- abhaye← abhidative singular masculine noun
- bandham← bandhaccusative singular masculine noun
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]र्गः शास्त्रविहितविषयः? निवृत्तिं[viśiṣṭādvaita]ह -- अभ्युदयसाधनभूत इत्यादिना[bhakti]ह -- प्रवृत्तिं चेति त्रिभिः[advaita-bhakti]ह त्रिभिः -- प्रवृत्तिं चेति
- ukṣam← ukṣaccusative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]प्रवृत्तिः प्रवर्तनं बन्धहेतुः कर्ममार्गः शास्त्रविहितविषयः? निवृत्तिं[viśiṣṭādvaita]या वेत्ति भयाभये शास्त्रात् निवृत्तिः भयस्थानं तद्नुवृत्तिः अभयस्थानं बन्धं मोक्षं[śuddhādvaita]ेति त्रिभिः[bhakti]ेति त्रिभिः[advaita-bhakti]ेति। प्रवृत्तिं कर्ममार्गं? निवृत्तिं संन्यासमार्गं? कार्यं प्रवृत्तिमार्गे कर्मणां करणम्। अकार्यं निवृत्तिमार्गे कर्मणा
- yā← yāvocative singular neuter noun[advaita]समार्गः -- बन्धमोक्षसमानवाक्यत्वात् प्रवृत्तिनिवृत्ती कर्मसंन्यासमार्गौ इति अवगम्यते -- कार्याकार्ये विहितप्रतिषिद्धे लौ[viśiṣṭādvaita]बुद्धिः वेत्ति कार्याकार्ये सर्ववर्णानां प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मयोः? अन्यतरनिष्ठानां देशकालावस्थाविशेषेषुइदं कार्यम् इदम्[śuddhādvaita]सा सात्विको[bhakti]भये कार्याकार्यनिमित्तावर्थानर्थौ कथं बन्धः कथं वा मोक्ष इति या बुद्धिरन्तःकरणं वेत्ति सा सात्त्विकी[advaita-bhakti]समार्गं? कार्यं प्रवृत्तिमार्गे कर्मणां करणम्
- vetti← vid3rd person singular present indicative active verb[advaita]विजानाति बुद्धिः? सा पार्थ सात्त्विकी[viśiṣṭādvaita]कार्याकार्ये सर्ववर्णानां प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मयोः? अन्यतरनिष्ठानां देशकालावस्थाविशेषेषुइदं कार्यम् इदम् अकार्यम् इति च[śuddhādvaita]या सा सात्विको[bhakti]सा सात्त्विकी[advaita-bhakti]। करणे कर्तृत्वोपचारात् यया वेत्ति कर्ता बुद्धिः सा प्रमाणजनितनिश्चयवती हे पार्थ? सात्त्विकी। बन्धमोक्षयोरन्ते कीर्तनात्
- buddhis← budhnominative singular masculine noun[advaita]तु वृत्तिमती
- sā← sānominative singular feminine noun[advaita]पार्थ सात्त्विकी[viśiṣṭādvaita]धनभूतो धर्मः? निवृत्तिः मोक्षसाधनभूतो धर्मः? तौ उभौ यथावस्थितौ या बुद्धिः वेत्ति कार्याकार्ये सर्ववर्णानां प्रवृत्तिनिवृ[śuddhādvaita]धनभूतो धर्मः? निवृत्तिर्मोक्षसाधनभूतो धर्मः? ताबुभौ यथास्थितौ बुद्धिर्वेत्ति या सा सात्विको[bhakti]सात्त्विकी[advaita-bhakti]दिदुःखं? अभयं निवृत्तिमार्गे तदभावं? बन्धं प्रवृत्तिमार्गे मिथ्याज्ञानकृतं कर्तृत्वाद्यभिमानम्? मोक्षं निवृत्तिमार्गे तत
- pārtha← pārthavocative singular masculine noun[advaita]सात्त्विकी[advaita-bhakti]? सात्त्विकी
- sāttvikī← sāttvikīnominative singular feminine noun[advaita]। तत्र ज्ञानं बुद्धेः वृत्तिः बुद्धिस्तु वृत्तिमती। धृतिरपि वृत्तिविशेषः एव बुद्धेः।।[viśiṣṭādvaita]बुद्धिः[bhakti]। यया पुमान् वेत्तीति वक्तव्ये करणे कर्तृत्वोपचारः काष्ठानि पचन्तीतिवत्।[advaita-bhakti]। बन्धमोक्षयोरन्ते कीर्तनात्तद्विषयमेव प्रवृत्त्यादि व्याख्यातम्।
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.30, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.30 · anandgiri_18.30
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.30 · vedantadeshika_18.30
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.30 · jayatirtha_18.30
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.30
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.30
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.30
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- कार्यwith 2.25, 2.28, 3.5, 3.17, 3.19, 4.16, …
- पार्थwith 1.25, 1.26, 1.28, 1.29, 1.30, 2.3, …
- प्रवृत्तिwith 1.1, 11.31, 14.12, 14.13, 14.22, 15.4, …
- बुद्धिwith 2.19, 2.39, 2.41, 2.44, 2.49, 2.50, …
- बुद्धिःwith 2.44, 2.65, 3.1, 3.2, 10.4, 10.5, …
- सात्त्विकwith 7.12, 12.11, 14.16, 17.2, 17.4, 17.8, …