Chapter 14 (Guṇatraya-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction of the Three Qualities)), verse 8
Krishna → Arjuna · vocative: Bhārata · meter: anuṣṭubh
तमस् त्व् अज्ञान-जं विद्धि मोहनं सर्व-देहिनाम् | प्रमादालस्य-निद्राभिस् तन् निबध्नाति भारत
tamas tv ajñāna-jaṃ viddhi mohanaṃ sarva-dehinām | pramādālasya-nidrābhis tan nibadhnāti bhārata
Word-by-word
- tamas← tamnominative singular masculine noun[advaita]तर्हि किंलक्षणं कथं वा पुरुषं निबध्नाति तत्राह -- तमस्त्विति[viśiṣṭādvaita]त्विति तुशब्दः[dvaita]त्वज्ञानजं इत्यस्यअज्ञानाज्जातं (शं.) इत्यपव्याख्यां प्रत्याख्यातुमाह -- अज्ञानमि ति[bhakti]तु अज्ञानाज्जातं आवरणशक्तिप्रधानात्प्रकृत्यंशादुद्भूतं विद्धीत्यर्थः
- tu← tunominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]याथात्म्यावबोधः? तस्माद् अन्यत् तद्विपर्ययज्ञानं तमः तु वस्तुयाथात्म्यविपरीतविषयज्ञानजं मोहनं सर्वदेहिनाम् मोहो विपर्ययज[dvaita]माह -- अज्ञानमि ति[bhakti]अज्ञानाज्जातं आवरणशक्तिप्रधानात्प्रकृत्यंशादुद्भूतं विद्धीत्यर्थः[advaita-bhakti]शब्दः सत्त्वरजोपेक्षया विशेषद्योतनार्थः
- ajñās← jñā2nd person singular imperfect active verb
- na← navocative singular neuter noun[advaita]जम् अज्ञानात् जातम् अज्ञानजं विद्धि मोहनं मोहकरम् अविवेककरं सर्वदेहिनां सर्वेषां देहवताम्[viśiṣṭādvaita]ाद् अन्यद् इह अज्ञानम् अभिप्रेतम् ज्ञानं वस्तुयाथात्म्यावबोधः? तस्माद् अन्यत् तद्विपर्ययज्ञानं तमः तु वस्तुयाथात्म्यविपर[dvaita]ं जायते यतस्तदज्ञानजम्[śuddhādvaita]जन्यं? अविद्याजन्यमिति वा[bhakti]्धकत्वं चाह -- तम इति[advaita-bhakti]ार्थः। अज्ञानादावरणशक्तिरूपात्तदुद्भूतमज्ञानजं तमो विद्धि। अतः सर्वेषां देहिनां मोहनं अविवेकरूपत्वेन भ्रान्तिजनकं। प्रमा
- jam← jaaccusative singular masculine noun[advaita]अज्ञानात् जातम् अज्ञानजं विद्धि मोहनं मोहकरम् अविवेककरं सर्वदेहिनां सर्वेषां देहवताम्[dvaita]।प्रमादमोहौ तमसः [14।17] इति वाक्यशेषात्।
- viddhi← vid2nd person singular imperative active verb[advaita]मोहनं मोहकरम् अविवेककरं सर्वदेहिनां सर्वेषां देहवताम्[advaita-bhakti]। अतः सर्वेषां देहिनां मोहनं अविवेकरूपत्वेन भ्रान्तिजनकं। प्रमादेनालस्येन निद्रया च तत्तमो निबध्नाति देहिनमित्यनुषज्यते।
- mohanam← muhaccusative singular masculine noun
- sarva← sarvavocative singular masculine noun[advaita]देहिनां सर्वेषां देहवताम्[viśiṣṭādvaita]देहिनाम् मोहो विपर्ययज्ञानम्? विपर्ययज्ञानहेतुः इत्यर्थः[bhakti]ेषां देहिनां मोहनं भ्रान्तिजनकं[advaita-bhakti]ेषां देहिनां मोहनं अविवेकरूपत्वेन भ्रान्तिजनकं
- dehinām← dihVibhakti.Sasthi plural masculine noun[viśiṣṭādvaita]मोहो विपर्ययज्ञानम्? विपर्ययज्ञानहेतुः इत्यर्थः
- pramāt← pramāablative singular masculine noun
- ālasya← āliVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]ं च निद्रा च प्रमादालस्यनिद्राः ताभिः प्रमादालस्यनिद्राभिः तत् तमः निबध्नाति भारत ।।पुनः गुणानां व्यापारः संक्षेपतः उच्य[viśiṣṭādvaita]ं कर्मसु अनारम्भस्वभावः? स्तब्धता इति यावत्[bhakti]मनुद्यमः? निद्रा चित्तस्यावसादो लयः[advaita-bhakti]ं प्रवृत्त्यसामर्थ्यं रजःकार्यप्रवृत्तिविरोधि? उभयविरोधिनी तमोगुणालम्बना वृत्तिर्निद्रेति विवेकः
- nidrābhis← nidrāinstrumental plural masculine noun
- tan← tanvocative singular masculine noun
- nibadhnāti← nibandh3rd person singular present indicative active verb[advaita]तत्राह -- तमस्त्विति[viśiṣṭādvaita]। प्रमादः कर्तव्यात् कर्मणः अन्यत्र प्रवृत्तिहेतुभूतम् अनवधानम्। आलस्यं कर्मसु अनारम्भस्वभावः? स्तब्धता इति यावत्। पुरुष[bhakti]। तत्र प्रमादोऽनवधानं? आलस्यमनुद्यमः? निद्रा चित्तस्यावसादो लयः।[advaita-bhakti]देहिनमित्यनुषज्यते
- bhās← bhūnominative singular masculine noun
- rata← ramvocative singular masculine noun[advaita]।।पुनः गुणानां व्यापारः संक्षेपतः उच्यते --,[viśiṣṭādvaita]िः निद्रा तत्र बाह्येन्द्रियप्रवर्तनोपरमः स्वप्नः मनसः[dvaita]्याख्यातुमाह -- अज्ञानमि ति[advaita-bhakti]? प्रमादो वस्तुविवेकासामर्थ्यं सत्त्वकार्यप्रकाशविरोधी? आलस्यं प्रवृत्त्यसामर्थ्यं रजःकार्यप्रवृत्तिविरोधि? उभयविरोधिनी
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 14.8, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_14.8 · anandgiri_14.8
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_14.8 · vedantadeshika_14.8
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_14.8 · jayatirtha_14.8
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_14.8
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_14.8
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_14.8
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- अज्ञानwith 3.26, 3.28, 4.42, 5.10, 5.15, 5.16, …
- ज्ञानwith 1.1, 3.1, 3.2, 3.3, 3.26, 3.32, …
- विद्धिwith 2.17, 3.15, 3.32, 4.13, 4.14, 4.32, …